اختلال شخصیت مرزی چیست؟ عوامل، نشانه ها و درمان این مشکل

توسط علی قائم‌مقامی
این مقاله توسط علی قائم‌مقامی ترجمه شده است.

اختلال شخصیت مرزی

اختلال شخصیت مرزی یا (Borderline Personality Disorder (BPD در طیف اختلالات روانی بین دو سر طیف اختلالات روانی – روان‌رنجوری یعنی اختلالات اضطرابی/ خلقی و روان‌پریشی یعنی طبقه اسکیزوفرنی – است، به عبارت دیگر، افراد مبتلا به اختلال شخصیت مرزی در مرز روان‌نژندی و روان‌پریشی قرار دارند. این اختلال را با نام‌های شیزوفرنی موقت، شخصیت‌انگاری، اسکیزوفرنی شبه‌نوروتیک و اختلال منش سایکوتیک اختلال شخصیت دارای بی‌ثباتی هیجانی نیز ذکر شده است.

این افراد از نظر هوشی كاملاً طبيعی هستند و مشكل آنها در طرز نگرش، سیستم ارزشی و ارزیابی‌شان نسبت به واقعيت‌هاست كه اغلب در دوران كودكي شكل گرفته است.

 

آماری از میزان ابتلا

میزان ابتلا به این اختلال در حدود یک تا دو درصد از جمعیت جامعه گزارش شده است. میزان شیوع در زنان دو برابر مردان است.

اختلال مرزی

علائم

از نشانه‌های بارز در این افراد ناپایداری حالت عاطفی، خلق، رفتار، روابط ابژه‌ای و خودپنداره می‌باشد. فرد مبتلا به این اختلال گاهی حالت تدافعی و نزاع‌طلب دارد و لحظه‌ای بعد افسرده یا شاکی از پوچی و بی‌حسی است. در بیماران مبتلا به اختلال شخصیت مرزی روابط بین فردی آشفته و به‌هم‌ریخته است چون همزمان احساس وابستگی و خصومت دارند. در صورت پاسخ نگرفتن در مقابل درخواست های نابجا از دیگران، خشم زیادی ابراز می‌کنند. ترس از طرد شدن، روابط بی ثبات و افراطی، رفتارهای تکانشی و آسیب‌زا نسبت به خود، مصرف مشروبات الکلی و مواد مخدر، خودزنی و تهدید به خودکشی، روابط جنسی بدون قاعده در افراد دارای اختلال شخصیت مرزی زیاد دیده می شود.

اختلال مرزی

عوامل ایجاد

تا‌کنون علت اصلی بروز این اختلال مشخص نشده است ولي از جمله عوامل و شرايط زمینه‌ساز می توان به این موارد اشاره کرد:

  • سابقه کودک آزاری (فيزيكی يا جنسی به ویژه توسط اعضاء خانواده) در ۴۰ تا ۷۰ درصد افراد مبتلا به این اختلال گزارش می‌شود.
  • احتمال وجود ریشه های ارثی و ژنتیکی زیاد است زیرا سابقه ابتلا دیگر اعضا خانواده، نرخ بروز اختلال را در فرد به میزان ۵ برابر افزایش می‌دهد.
  • جدایی یا فوت والدین، رها شدن یا پيوند عاطفی ناامن در دوران كودکی می‌تواند باعث تشدید احتمال بروز این اختلال شود.

اختلال مرزی

تشخیص

تشخيص این اختلال معمولاً از طريق مصاحبه بالینی با روانشناس یا روانپزشک امكان پذير است اما در برخی از موارد برای ارزيابی دقیق تر از آزمونهای تشخيصي استفاده می‌شود. تشخیص افتراقی این اختلال از اسکیزوفرنی به علت فقدان دوره‌های پسیکونیک طولانی (قطع ارتباط با واقعیت) و از شخصیت اسکیزوتایپال با توجه به نداشتن عقاید غیرعادی، تفکر و تکلم عجیب و غریب و از شخصیت پارانوئید با داشتن سوء‌ظن در اکثر موقعیت ها صورت می‌گیرد.

اختلالی که زندگی شما را نابود خواهد کرد

درمان

درمان اختلال شخصیت مرزی در اغلب موارد دشوار است زيرا اکثر افراد دوره درمانی را كامل نمی‌كنند و دائما روان درمانگر خود را عوض می‌كنند.

اساس درمان اختلال شخصیت مرزی روان درماني گروهی و انفرادی است که شامل روش های ارتقا اعتماد به نفس و حرمت نفس، اصلاح پيوند عاطفي، شكل دادن و بازسازی هويت و خودپنداره فرد است. دوره درمان معمولا چندين ماه تا چندين سال طول خواهد كشيد. در صورت همپوشانی اختلال شخصیت با سایر اختلالات روانی بر حسب مورد ممكن است درمان دارویی نيز توصیه شود. معمولا این داروها از گروه های ضد افسردگی ها، آرام بخش ها و پایدار کننده وضعیت روانی و هیجانی بیمار است.

از جمله روش های رواندرمانی که برای کاهش علائم و مشکلات فرد مبتلا به اختلال شخصیت مرزی اثربخش بوده اند، می‌توان به روش های زیر اشاره کرد:

 

رفتار درمانی دیالیکتیکی

(Dialectical Behavior Therapy (DBT

این روش نوع خاصی از درمان شناختی رفتاری (CBT) است که در ابتدا برای درمان افراد مبتلا به اختلال شخصیت مرزی طراحی شده است و شامل آموزش روش هایی برای تغییر نگرش و واکنش آنها در موقعیت های هیجانی است تا بتواند با مدیریت احساسات و افکار، روابط مستحکم تری برقرار کنند. این روش درمانی به صورت فردی یا گروهی انجام می‌شود.

اختلال مرزی

درمان مبتنی بر ذهنی­ سازی

Mentalization (MBT)

این روش یکی از جدیدترین روش های درمان اختلال شخصیت مرزی است و به فرد بیمار می‌آموزد که شناخت بهتری از احساسات خود و دیگران داشته باشد و قبل از عمل کردن فکر کند. در این روش از طریق تعامل بین بیمار و روان درمانگر تلاش بر تغییر سبک دلبستگی است که در سال های اولیه به صورت ناایمن شکل گرفته است.

 

سیستم آموزش برای پیش بینی هیجانی و حل مسئله

(Systems Training for Emotional Predictability and Problem Solving (STEPPS

این روش به صورت گروه درمانی و اغلب با حضور اعضای خانواده، دوستان و افراد مهم زندگی فرد بیمار در ۲۰ هفته اجرا می‌شود. به کارگیری این روش در کنار سایر روش های روان درمانی برای افزایش اثربخشی و کاهش طول مدت درمان به کار گرفته می‌شود.

 

روان­درمانی متمركز بر انتقال

Transference-Focused Psychotherapy (TFP)

در این روش با ایجاد یک رابطه بین فرد بیمار با درمانگر سعی می‌شود تا فرد بیمار توانایی درک احساسات و شرایط خود را پیدا کرده و بتواند آنها را مدیریت کند.

۴ عادت روزانه که منجر به افسردگی و فراموشی می‌شود

بستری شدن

در شرایط خاص ممکن است فرد بیمار نیاز به مراقبت جدی تر در بیمارستان های روانی داشته باشد. در این موارد بستری شدن برای جلوگیری از آسیب زدن فرد بیمار به خود و دور کردن وی از انگیزه های خودکشی پیشنهاد می‌شود.

 

یک فیلم مرتبط با این اختلال

فيلم جذابیت مرگبار (Fatal attraction) نمونه كلاسيک يک شخصيت مرزی است که در آن آلکس فورست (Alex Forrest) با بازی بی نظیر گلن کلور (Glenn Close) در نقش یک فرد مبتلا به اختلال شخصیت مرزی در مقابل مایکل داگلاس (Michael Douglas) در نقش دن کالگر (Dan Gallagher) ایفای نقش می‌کند. فیلم روند تشدید اختلال را به خوبی نمایش در‌می‌آورد و در صحنه آخر با فاجعه کشته شدن الکس به پایان می‌رسد.

افراد مشهور مبتلا

  • پرنسس دايانا همسر شاهزاده انگلستان

اختلال مرزی

  • مرلين مونرو هنرپيشه قديمی هاليوود

اختلال مرزی

  • سوزانا كيسان نويسنده رمان دختر رها شده

سوزانا کیسان اختلال مرزی

زندگی با فرد مبتلا به اختلال شخصيت مرزی

بهبود و تغيير يک شخصيت مرزی دشوار و زمان‌بر است. برای فرد مرزی، مستقل شدن يک ريسک است زيرا استقلال برای او به معنی كناره گيری از افراد است و ترس از طرد را در او برمی‌انگیزد. این افراد گاهی در زندگی پیشرفت هایی دارند ولی به دنبال آن با یک دوره رکود و شکست مواجه می‌شوند و در این شرایط علائم اختلال عود می‌کند. راه حل مناسب اين است كه وقتی فرد مرزی پيشرفت می‌كند، خانواده عكس العمل زیادی نشان ندهند و تنها جملات همدلانه، مانند: “می‌دانم كه روزهای پراسترسی را گذرانده ای، بهتر شدن تو نشأنه تلاش زياد تو بوده است”، را به کار ببرید.

از او بخواهید انتظارات و توقع خود را از سرعت رسیدن به اهداف خود را كاهش دهد و اهداف بزرگ را در چند مرحله به دست بياورد. اهدافش را واقع‌گرايانه و قابل دسترسی انتخاب کند و در هر مرحله بر روی یک هدف متمرکز شود. این افراد به دلیل ترس از مستقل شدن و در نتیجه کنارگذاشته شدن و همچنین کمبود اعتماد به نفس به‌صورت ناخودآگاه بیشتر گرایش به شکست دارند.

باید توجه داشت که افراد با شخصيت مرزي با این اختلال به دنیا نیامده‌اند بلكه در طی زمان و در اثر شرایط نامناسب مثل سواستفاده، کودک آزاری، نداشتن مراقب تبديل به شخصيت مرزی می‌شوند و متاسفانه در بسیاری از مواقع این آسیب در نسل های بعد هم تكرار می‌شود. يعنی اگر فرزندی آسيب ديد و تبديل به شخصيت مرزی شد، او هم باعث تبديل شخصيت فرزندانش به شخصيت مرزی می‌شود.

فرد مبتلا به اختلال شخصیت مرزی بهتر است با خانواده زندگی کند مگر اینکه تحت درمان موثر، به استقلال و ثبات شخصیتی لازم رسیده باشد.

نویسندگان : آزاده ایرانبان – علی قائم مقامی

پرسش و پاسخ

پزشک خوب، نظرتان را درباره این مقاله بگویید یا سوالاتتان را بپرسید، متخصصان ما در اولین فرصت به سوالات شما پاسخ می‌دهند.

یاسر تیر ۴, ۱۳۹۷ - ۰:۲۴ ق٫ظ

با سلام
سپاس گذارم از اطلاعات خوبتون
من کاملا نشانه هایی رو که گفتین دارم . علتش هم کودکی سخت و کودک آزاری بوده که من به صورت بلند مدت داشتم. من تمام بچگیم قربانی کودک آزاری شدید از طرف همه اعضای خانواده بودم ،
به هر حال همیشه مشکلاتموحس کردم
وحالاتو سن ۳۱ سالگی متوجه عمق آسیبی که دیدم شدم، از تون میخوام که اگه فکر میکنین مطلبی هست که میتونه به درمان سریع تر و بهتر من کمک کنه ازم دریغ نکنین
مطمینا از کوچکترین کمکتون نهایت استفاده رو میکنم
ممنونم ازتون

پاسخ
علی قائم‌مقامی شهریور ۲۲, ۱۳۹۷ - ۱۱:۰۴ ق٫ظ

سلام
ممنون از شما که مطالب ما رو پیگیری می‌کنید
به هر حال خیلی از ما در زندگی دچار حوادث و مشکلاتی شدیم
همین که متوجه شدید و خواهان رفع مشکل هستید خودش نیمی از مسیره
میتونید به صفحه روانشناسان پزشک خوب مراجعه کنید و با استفاده از متخصص به رفع مشکل بپردازید

پاسخ

دیگر مقالات پیشنهادی پزشک خوب