علل مشکلات خواب در کودکان و اصول خواباندن صحیح کودک

توسط میترا سیفان
این مقاله توسط میترا سیفان ترجمه شده است.

خواب با کیفیت برای بزرگسالان و کودکان مهم است. اما اغلب افراد به اندازه کافی استراحت نمی‌کنند. برای والدین، دشوار است که بدانند کودکی که با خواب دست و پنجه نرم می‌کند در حال بزرگ شدن است یا دارای اختلال خواب است.
انجمن روانپزشکی آمریکا اختلالات خواب را که اختلال خواب و بیداری نیز نامیده می‌شود، به عنوان مشکلات کیفیت، زمان و مدت خواب تعریف می‌کند. زندگی با اختلال خواب منجر به پریشانی و کاهش توانایی عملکرد می‌شود.

اختلالات خواب بر بسیاری از کودکان تأثیر می‌گذارد. یک مطالعه در سال ۲۰۱۴ تخمین زد که تا ۵۰ درصد از بچه‌ها اختلال خواب را تجربه خواهند کرد. بر اساس این مطالعه، انواع رایج اختلالات خواب عبارتند از:

  • آپنه انسدادی خواب (۱ تا ۵ درصد)
  • راه رفتن در خواب (۱۷ درصد)
  • برانگیختگی‌های گیج کننده (۱۷.۳ درصد در کودکان تا ۱۳ سالگی و ۲.۹ تا ۴.۲ درصد در نوجوانان بالای ۱۵ سال)
  • وحشت خواب (۱ تا ۶.۵ درصد)
  • کابوس (۱۰ تا ۵۰ درصد در کودکان ۳ تا ۵ ساله)
  • بی‌خوابی رفتاری دوران کودکی (۱۰ تا ۳۰ درصد)
  • اختلال فاز خواب تاخیری (به ویژه ۷ تا ۱۶ درصد در نوجوانان)
  • سندرم پای بیقرار (۲ درصد)

اختلال خواب کودک می‌تواند کل خانواده را تحت تاثیر قرار دهد. اما راه‌هایی برای کمک به بهبود خواب کودکان وجود دارد. اگر کودکی اختلال خواب دارد، یک متخصص مراقبت‌های بهداشتی ممکن است بتواند به او کمک کند.

در این مقاله روانشناس پزشک خوب، خانم نسرین باقری شما را با مسئله مشکلات خواب در کودکان آشنا کرده و به سوالات شما در زمینه خواب کودکتان پاسخ خواهند داد.

فهرست مطالب
  •  

    علائم اختلال خواب در کودکان

    گاهی اوقات ممکن است کمی طول بکشد تا بچه ها قبل از خواب آرام بگیرند، اما اگر کودک مشکل زیادی دارد، این می‌تواند نشان دهنده یک اختلال خواب باشد.

    هر یک از این سناریوها می‌تواند نشان دهنده یک اختلال خواب احتمالی باشد:

    • کودک در رختخواب دراز می‌کشد و برای یک کتاب دیگر، آهنگ، نوشیدنی یا سفر به حمام برای ساعت‌ها می‌خواهد.
    • کودک هر بار فقط حدود ۹۰ دقیقه می‌خوابد، حتی شب‌ها.
    • کودک از خارش پاها در شب شکایت دارد.
    • کودک با صدای بلند خروپف می‌کند.
    • بسیاری از کودکان گهگاه شبها بی‌قراری یا کم‌خوابی دارند. اگر این رفتارها در طول چند شب ادامه پیدا کند، ممکن است نشانه‌ای از وجود یک علت زمینه‌ای باشد.

    در طول روز، کودکانی که خواب کافی ندارند ممکن است:

    • بدخلق‌تر و تحریک پذیرتر به نظر می‌رسند
    • به شیوه‌ای مخرب‌تر عمل کنند
    • نمی‌توانند در سطح معمول خود در مدرسه عمل کنند

     

    وقتی بچه‌ها به اندازه کافی نمی‌خوابند چه اتفاقی می‌افتد؟

    خواب برای همه ضروری است. و وقتی بچه‌ها به اندازه کافی نخورند، می‌تواند بر سلامت آن‌ها تأثیر بگذارد. با گذشت زمان، کم خوابی می‌تواند باعث تعدادی از تغییرات فیزیکی، عاطفی و ذهنی در کودکان شود، از جمله:

    • خواب آلودگی در طول روز
    • تغییر در خلق و خوی
    • مشکل در کنترل احساسات
    • سیستم ایمنی ضعیف
    • حافظه ضعیف
    • مهارت‌های ضعیف در حل مسئله
    • سلامت کلی ضعیف

    تحریک پذیری در کودکان کوچکتر اغلب نشانه کمبود خواب است. در نوجوانان، کم خوابی می‌تواند باعث پنهان شدن احساسات افسردگی و افکار منفی شود.

     

    کودکان چقدر به خواب نیاز دارند؟

    برای داشتن بهترین عملکرد، کودکان و نوجوانان معمولاً به خواب بیشتری نسبت به بزرگسالان نیاز دارند. نمودار زیر ساعات توصیه شده‌ای را که کودکان در حال رشد باید در خواب بگذرانند، نشان می دهد.

    رده سنی زمان خواب مورد نیاز
    نوزادان ۴ تا ۱۲ ماه ۱۲ تا ۱۶ ساعت بدون چرت زدن
    کودکتن نوپا ۱ تا ۲ سال ۱۱ تا ۱۴ ساعت بدون چرت زدن
    کودکان ۳ تا ۵ سال ۱۰ تا ۱۳ ساعت بدون چرت زدن
    کودکان ۶ تا ۱۲ سال ۹ تا ۱۲ ساعت
    نوجوانان ۱۳ تا ۱۸ سال ۸ تا ۱۲ ساعت

     

    مدت خواب مورد نیاز بدن در دوره های مختلف سنی 

    مدت خواب مورد نیاز بدن در دوره های مختلف سنی متفاوت است.

    در حالیکه جنین داخل شکم مادر تقریبا بیش از ۲۳ ساعت در شبانه روز در خواب به سر می‌برد، در ماه های اول پس از تولد، ۱۶ تا ۱۸ ساعت، در یک سالگی ۱۴ تا ۱۵ ساعت، در چهار سالگی به ۱۰ تا ۱۲ ساعت و در ده سالگی حدود ۱۰ ساعت به خواب نیاز دارد.

    ساعات نیاز به خواب با افزایش سن به تدریج کاهش می‌یابد و بعد از بلوغ به ۷ تا ۸ ساعت در شبانه روز می‌رسد.

    الگوی خواب نیز در دوران مختلف زندگی دستخوش تغییر است.

    به طوریکه در ماه اول تولد نوزاد صرف نظر از اینکه چه موقع از شب و روز باشد، هر ۲ تا ۳ ساعت بیدار شده، شیر می‌خورد و ۱۰ تا ۲۰ دقیقه بعد مجدداً به خواب می‌رود.

    در شش ماهگی علاوه بر خواب کامل شبانه، دو بار در روز (صبح و عصر) نیز برای مدت یک و نیم تا دو ساعت می‌خوابد و در حوالی چهار سالگی معمولاً فقط یک خواب نیم روزی خواهد داشت.

    در حوالی ده سالگی، خواب تقریباً فقط به شب محدود می‌شود (البته بر حسب ساختار فعالیتی خانواده و فرد ممکن است خواب نیمروز نیز وجود داشته باشد) و این الگو تا نزدیکی پیری ثابت باقی می‌ماند.

    در دوران پیری مجدداً نظم خواب به هم خورده و طول مدت خواب شبانه کم و در عوض افراد ۱ یا ۲ بار در نیم روز به خواب می‌روند.

    اگر نیاز به دریافت راهنمایی در این زمینه دارید،روی دکمه زیر کلیک کنید
    لیست روانشناسان کودک

    برای مطالعه مطالب بیشتر راجع به موضوع خواب و اختلالات خواب در بزرگسالان، کلیک کنید.

    ارتباط ساعت بیولوژیک بدن با خواب

    فعالیت بسیاری از ارگان های داخلی ما در طول شبانه روز یکسان و یکنواخت نیست و به صورت دوره ای تغییر می‌کند که به وسیله ساعات درونی موسوم به ساعات بیولوژیک تنظیم می‌شود.

    یکی از این ساعات درونی (بیولوژیک)، ساعت شبانه روزی است که مرکز آن در مغز ما است.

    تقریباً تمامی حیوانات دارای این ساعت بیولوژیک شبانه روز هستند که در مورد انسان طول مدت آن نزدیک به ۲۴ ساعت است و توسط آن همانند طبیعت بدن دوره های شب و روز را طی می‌کند. به طوریکه بدن را برای استراحت و خواب در شب ها آماده می‌کند.

    این ساعت بیولوژیک شبانه روزی در حوالی ۴ تا ۶ ماهگی تا حدودی به یک نظم خاصی می‌رسد، به نحوی که به کودک این امکان را می‌دهد تا بیشتر خواب خود را در شب داشته باشد و در حوالی یک سالگی نظم و فعالیت این ساعت به یک سطح ثابت و پایدار می‌رسد.

    هرچه این ساعت بیولوژیک شبانه روزی دیرتر تنظیم شود، امکان اصلاح آن در ماه ها و سال های بعد مشکل تر خواهد بود.

    لذا اگر می‌خواهید کودک از یک خواب خوب و سالم و منظم برخوردار شود، می‌بایست از همان سال های اول با خواب کودک به درستی برخورد شود.

    علت مشکلات خواب در کودکان چیست؟

    حتی اگر کودک در ۲ سال اول تولد دارای برنامه و الگوی خوابی منظم و خوب بوده باشد، باز هم به دلیل تغییرات تکاملی چشمگیر، بسیاری از خردسالان (به خصوص در سن ۲ تا ۳ سالگی) دچار برخی مشکلات در به خواب رفتن و در خواب ماندن خواهند شد.

    برای اینکه دریابیم این تغییرات چه تأثیری بر روند خواب کودک دارند و چگونه با آنها به درستی برخورد کنیم، ابتدا لازم است نگاهی اجمالی به تغییرات احساسی عاطفی و ادراکی کودک در این سنین و ارتباط آنها با خواب بیاندازیم:

    دنیای خیالی و جادویی کودکان

    برای کودکان ۲ تا ۳ ساله (حتی تا ۵ ساله) میان دنیای خیالی و واقعی مرز مشخص و واضحی وجود ندارد و برای (ذهن) آنها همه چیز امکان پذیر است (صحبت کردن یا پرواز حیوانات یا غیب کردن اشیاء، دادن غذا به عروسک و لولو، هیولا و…).

    به همین دلیل حتی اگر شاهد خارق العاده ترین شعبده بازی ها و تردستی ها باشند، برایشان پیش پا افتاده و غیرمهیج است.

    این ویژگی ذهنی، آشفتگی زیادی در ذهن کودک به وجود می‌آورد که با روند به خواب رفتن (آرامش مغز و ذهن) در تضاد است.

    همچنین ممکن است کودک در پی دیدن رویایی ترسناک نیمه شب بیدار شده و بیان کند که غولی در زیر تخت او یا داخل کمد مخفی شده است.

    خودمحوری کودکان

    از ویژگی های دوران کودکی، خودمحوری -نه خودخواهی- است.

    به این معنی که کودک خود را مرکز عالم می‌داند و هر چیز که پیرامون او می‌گذرد، به نحوی در ارتباط و یا در خدمت او است.

    به همین دلیل اگر پدر و مادر با هم جروبحث و نزاع کنند یا مادربزرگ مریض شود، ممکن است چنین تصور کند که او عامل چنین وقایعی او بوده است.

    همین کافی است که ذهن کودک را در شب مشغول و آشفته کند و یا اگر نصف شب بی خوابی به سرش بزند و یا غذا بخواهد تعجب کرده و طلبکار خواهد شد که چرا دیگران خواب هستند.

    پدر و مادر، قادر مطلق

    پدر و مادر آگاه و مهربان از طریق برآورده کردن تمامی نیازهای کودک در ۲ سال اول تولد (که تقریباً محدود به غذا و ارتباط احساسی عاطفی بوده است) در فرزند خود حس اعتماد و اطمینان به پدر و مادر و دیگران و جهان را می‌کارند.

    به همین دلیل پدر و مادر در ذهن کودک حکم غول چراغ جادو و قادر مطلق را بازی می‌کنند. و کودک برای هر مشکلی به آنها مراجعه کرده و پناه می‌برد.

    اما در حوالی ۲ تا ۳ سالگی با تکامل ادراکی و برخورد صحیح پدر و مادر، با یک واقعیت دیگری مواجه می‌شود:

    اینکه دیگر پدر و مادر قادر مطلق نیستند (نمی‌توانند باران را متوقف کنند، نمی‌دانند که در درون او چه می‌گذرد، نمی‌توانند و…).

    این چالش و آشفتگی ذهنی به ویژه در شب ها خود را بیشتر نمایان کرده و موجب اشکال در خواب کودک می‌شوند.

    دیر خوابیدن والدین کودک

    متأسفانه در سال های اخیر والدین تا پاسی از شب بیدار می مانند در نتیجه کودک هم به طور غیرارادی با مشکلات عدیده ای رو به رو می شود .

    خوابیدن بدون فراهم کردن مقدمات خواب

    قبل از خواب مغز کودک نیاز به آماده سازی دارد پس حتما. حدود نیم ساعت قبل از خواب، کودک خود را آماده خواب کنید و با انجام کارهایی مثله قصه گفتن و داستان های شبانه،تعطیل کردن بازی و تماشای تلوزیون، کم کرون نوز خانه و آرام صحبت کردن و محیط رای برای خواب کودک آماده کنید.

    برخی بی خوابی ها در کودکان ممکن است حاصل رژیم غذایی نا مناسب در آنها باشد. احساس گرسنگی هنگام خواب مانع زود به خواب رفتن است و کیفیت خواب را هم کاهش می دهد.

    حمام کردن کودک پیش از خواب

    بیش فعال بودن در کودکان جز عوامل حائز اهمیت در بی خواب. شدن کودکان در سنین مختلف کودکی می باشد.

    نداشتن خواب نیمروزی

    یک یا دو ساعت برای زمان خواب روز کودک را در نظر بگیرید.برخی از کودکان در طول روز نمیخوابند‌، بنابراین. هنگام شب نیز به سختی به خواب رفته و بد خواب می شوند.

    نبود نظم در ساعت خواب و مکان خواب کودک

    مکان ثابت و مشخصی برای خواب او مشخص کنید تغییر محل خواب یکی از علل بد خوابی محسوب می شود.

    روشن گذاشتن چراغ خواب هنگام خواب

    چراغ خواب باید در جایی نزدیک و در دسترس کودک باشد تا در صورت لزوم هنگام شب به راحتی آنرا روشن کند و روشن گذاشتن دائمی آن کار اشتباهی است. هم چنین استفاده از چراغ خواب های شبرنگ و پر نور و غیر استاندارد. نور چراغ خواب بتید ملایم باشد.

    شلوغ بودن محیط چه از نظر صوتی چه تصویری

    شلوغ بودن از لحاظ تزئینات و چیدمان هم عامل از بین رفتن آرامش بوده و می تواند در پایین آوردن کیفیت خواب کودک تاثیر گذار باشد.

    تنظیم نبودن دمای محیط خواب

    هوای محل خواب کودک اگر خیلی گرم یا سرد باشد خواب فرزندتان را مختل می شود.

    لباس نامناسب 

    به فرزندتان هنگام خواب در منزل لباس راحتی بپوشانید، خوابیدن با یک شلوار جذب و یا یک پیراهن پولک دار که موجب آزار بدن کودک است کار اشتباهی است.

    هیجانات

    هیجانات ناشی از یک اتفاق جدید برای مثال: شب های قبل از سفرو در همه سنین موجب تغییر خواب از حالت طبیعی می شود و در کودکان هم همینطور است. بنابر این پیش از سفر و یا هر موضوعی که ممکن است باعث کم خوابی کودکتان شود با برنامه ریزی این کمبود خواب را جبران کنید.

    کابوس های شبانه

    این موضوع را جدی گرفته و به پزشک مراجعه کنید.

    خواسته ها و امیال نامحدود کودکان

    کودکی که تا قبل از این فقط تعداد انگشت شماری خواسته داشت، حال خواسته هایش نه تنها غیر قابل شمارش خواهد شد بلکه محدودیتی برای آنها نیز متصور نیست.

    اگر یک بستنی خوبه چرا ۵ تا نه؟! اگر به اختیار او باشد کل مغازه اسباب بازی فروشی خالی خواهد شد، و با هیچ منطقی نیز قابل تغییر نیست.

    در اینجاست که کودک کم کم با توانایی ها و ناتوانایی های خود آشنا شده و کم کم از آسمان خیال و رویا پا بر زمین واقعیت ها می‌گذارد.

    ابراز وجود در کودکان

    کودک برای یافتن خود و ارزیابی توانایی هایش در هر فرصت و موقعیت ممکن، پدر و مادر را به چالش می‌کشاند و تا آنجایی که ممکن باشد با پدر و مادر مخالفت می‌کند.

    حال در نظر بگیرید اکثر بالغینی که (ظاهرا) منطق و شعور دارند با کوچکترین مشاجره یا مسئله ای مخالف میل شان نه تنها شب خوابشان نمی‌برد بلکه تا چندین شب کابوس دیده و در طول روز نیز به هم می‌ریزند.

    چگونه انتظار داریم فرزندانمان با چنین تغییرات و تعارض ها و کشمکش های ذهنی، خیالی راحت داشته و به راحتی به رختخواب بروند و تا صبح یک نفس بخوابند؟

    اما نگران نباشید، خوشبختانه با برخورد صحیح، فرزندانمان این مراحل و چالش ها را به خوبی پشت سر خواهند گذاشت و با کمترین صدمه به مرحله بعدی زندگی خود قدم خواهند گذاشت.

    علت بی قراری کودک دو ساله در خواب

    استفاده از روش های اشتباه برای خواباندن کودک توسط مادران که بسیاری از این روش ها ازگذشته تا کنون در بین مادران رایج است:

    تکان داد کودک

    جز روش های بسیار غلط برای خواباندن کودک است؛ که متاسفانه روشی رایج بوده واکثر مادران از همان ابتدای نوزادی از این روش برای به خواب رفتن کودکان استفاده می کنند. (استفاده از گهواره متحرک برای خواباندن کودک هم همین طور می باشد).

    لالایی خواندن

    مادران باید پیش از خواب برای کودک خود آرامش فراهم کنند چرا که حال روحی و جسمی کودک پیش از خواب در کیفیت خواب او تاثیر مستقیم دارد و چه در کودکان چه در بزرگسالان در اکثر مواقع حالتی که از قبل از خواب داشته اند در خواب تشدید می شود برای مثال: زمان هایی که با عصبانیت خوابیده اید خواب های وحشتناک و تنش زا می بینید و این حالت خشم و یا استرس در خواب هم ادامه دار می شود و یا اگر با گریه بخوابید …  اما لالایی خواندن پیش از خواب کودک چون ما کودک مان را مجبور به شنیدن نواهایی می کنیم و اینکار را تا زمانی که کودک از شدت بی حوصلگی و کسل شدن  به خواب رود ادامه می دهیم در اصل کودک را با آزار به خواب برده ایم و این می تواند موجب بی قراری اون در هنگام خواب شود. (البته لالایی خواندن به سلیقه خود کودک و در مدت زمان مناسب برای سرگرمی کودک مفید است.)

    نوازش کودک

    با نوازش دادن کودک پیش از خواب به جای آرام کردن او و آماده سازی شرایط خواب چون نوازش نوعی تحریک عصبی است بیش تر اورا هشیار می‌کنیم و این کار کیفیت خواب کودک را تحت تاثیر گذاشته و ممکن است باعث بی قراری در خواب شود. عوامل محیطی که باعث صدمه رسیدن به آرامش کودک و کیفیت خواب او  پیش از خواب می شود.

    نور زیاد

    طبیعتا هنگام خواب باید نور محیط باید کم باشد و فضا کاملا تاریک باشد. (اگر از بدو تولد چنین شرایطی برای خواب کودکان تهیه شود به آن عادت کرده و دچار ترس از تاریکی نمی شوند). وجود هر مقدار نور اضافی درمحل خواب بتعث کاهش کیفیت خواب کودک می شود.

    محیط شلوغ و پر سروصدا

    شلوغی و سر و صدا چه از داخل خانه باشد مانند: صدای تلویزیون، صحبت کردن والدین، صدای تلفن و….
    چه از خارج از خانه مانند صدای تردد ماشین ها و… کیفیت خواب کودک را کاهش داده و از عوامل بی قراری به حساب می آیند.

    دمای نامناسب

    دمای اتاق با توجه به شرایط هوای فصل و هم چنین گرمایی و سرمایی بودن کودک شما باید تنظیم شود. سرما و یا گرمای بیش از حد موجب بی قراری کودک در خواب می گردد.

    تهویه هوای نامناسب

    عبور و تعویض هوای اتاق کودک و تامین اکسیژن مورد نیاز برای او هنگام خواب از عوامل بسیار مهم است که باید رعایت شود.

    • مشکلات معده وگرسنگی کودک پیش از خواب
    • آپنه ی خواب ومعضل خروپف کرون در کودکان 
    • مشکلات تنفسی
    • بیش فعالی

    علت بی خوابی کودکان ۳ ساله

    • جدا خوابیدن از والدین و ترس بدلیل دور شدن از والدین
    • مشاهده فیلم های ترسناک توسط کودکان
    • ترس از تاریکی
    • بیش فعالی و خستگی زیاد پیش از خواب
    • بی خوابی ناشی از خستگی یا گرسنگی
    • عدم خواب و استراحت در طول روز

    اصول صحیح خواباندن کودک

    زمان خواب کودک

    با توجه به طول مدت خواب مورد نیاز و برنامه خانواده و کودک در طول روز، معمولاً ساعت بین ۷ تا ۹ شب بهترین زمان برای خواباندن کودک است.

    برای اعلام زمان خواب استفاده از ساعت زنگ دار و یا سایر وسایل مشابه الگوی بسیار خوبی است.

    با این روش نه تنها از تکرار این جمله که ساعت خواب است جلوگیری می شود و تقابل بین شما و فرزندتان را کمتر می کند بلکه حس کنترل و مسئولیت پذیری را در کودک برمی انگیزد.

     آداب و رسوم قبل از خواب کودک

    آداب و رسوم قبلا از خواب کودکان

    این مرحله در آماده سازی کودک برای خواب و آموزش نظم و انضباط بسیار مهم و کارآمد است.

    در این مرحله که معمولاً بیش از ۳۰ دقیقه به طول نمی انجامد، جو و فضای خانه آماده شده و کودک اولین قدم ها را برای جدا شدن بندناف روانی اش از پدر و مادر برمی‌دارد.

    در عین حال به تدریج درمی‌یابد که این جدایی نه تنها پایان کار نیست بلکه خود را به عنوان موجودی مستقل از پدر و مادر که قادر به ادامه حیات است، می‌یابد و تحت کنترل قرار دادن زندگی را به کمک مادر و پدر تجربه می‌کند.

    این آداب و مراسم بر حسب ویژگی های فردی کودک می تواند مجموعه ای از موارد زیر باشد:

    • مسواک زدن
    • دوش گرفتن
    • تعویض لباس
    •  خواندن کتاب قصه یا گوش دادن به نوار قصه
    • صحبت کردن در مورد اتفاقات روز
    • مالش پشت یا نوازش سر و موها
    • دعا کردن
    • و سرانجام در پایان کار بغل کردن و بوسیدن و شب بخیر گفتن و به خواب رفتن

    در رابطه با وضع این آداب بهتر است نکات زیر را مدنظر داشت:

    • بهتر است پدر و مادر به طور متناوب (و یا به صورت مشارکتی) در اجرای این مراسم به کودک کمک کنند. اما اگر کودک فقط با یکی از آنها راحت باشد، نباید پافشاری نمود. به جای آن باید در طول روز با کودک تعامل بیشتری داشت تا کودک تمایل بیشتری از خود نشان دهد.
    • به کودک این امکان داده شود تا در انتخاب برخی از مقررات مختار و صاحب نظر باشد (خواندن قصه یا گوش دادن به نوار قصه، نوع لباس در زمان خواب و یا نوع خمیر دندان).

     

    • برحسب تمایل کودک، می‌توان درب اتاق خواب وی را نیمه باز یا به طور کامل باز گذاشت (ولی بجز شرایط خاصی آن را قفل نکنید).
    • بر حسب سلیقه و تمایل کودک از چراغ خواب، یا آب نما با نور کم و وسایل نظیر آن استفاده کنید.
    • تمامی تمهیدات لازم ایمنی برای جلوگیری از حوادث احتمالی نیمه شب اتخاذ شود (عدم وجود وسایل نوک تیز، ثابت کردن کتابخانه به دیوار و …)

     

    • به جز برخی از آداب ثابت (نظیر مسواک زدن و احتمالا دوش گرفتن) بایستی نوع مراسم بر حسب ویژگی های شخصیتی و فردی کودک تعیین شوند. برخی از کودکان از طریق کلام و صحبت ارتباط بهتری برفرار می‌کنند و آرام می‌شوند و برخی دیگر از طریق دیدن و لمس کردن.
    • گرفتن عکسی از کودک در زمان انجام این مراسم (و یا بریدن عکس های مرتبط از مجله یا کتاب قصه) و در معرض دید قرار دادن آنها، فکر خوبی برای یادآوری دائم و تشویق کودک در انجام آنهاست.

     

    • تمامی جو خانه باید همسو و در راستای زمان خواب کودک تغییر کند (عدم بلندکردن صدای رادیو یا تلویزیون، عدم برگزاری میهمانی در این ساعت و…).
    • دادن یک فنجان شیر گرم در نزدیکی زمان خواب و استفاده از یک موزیک ملایم برای کمک به خواباندن کودک در برخی از کودکان تا حدی موثر هستند.

    اگر نیاز به دریافت راهنمایی در این زمینه دارید،روی دکمه زیر کلیک کنید
    لیست روانشناسان کودک

    ثبات و پایداری

    اگرچه کودکان در این سنین در زمان تفریح و بازی از به هم ریختگی و آشفتگی استقبال می‌کنند اما در امور زندگی نیاز به ثبات و یکنواختی دارند و هر نوع تغییر در این برنامه ها می‌تواند باعث برهم ریختن ذهن و الگوی رفتاری کودک شود.

    لذا به جز در موارد استثنایی نباید از این چهارچوب مراسم و آداب خارج شد و یا برخی مراحل را حذف کرد.

    از طرف دیگر تغییراتی همچون مسافرت، میهمانی دیر وقت شبانه و ورود به مهد کودک و امثال آن می‌توانند باعث اختلال در نظم خواب کودک شوند. پس تا حد امکان باید از چنین تغییراتی جلوگیری نمود.

    در صورت اجتناب ناپذیر بودن چنین تغییراتی (از جمله آغاز ورود به مهد کودک) باید زمان و توان بیشتری در نزدیکی زمان خواب کودک اختصاص داد تا با برقراری ارتباط احساسی عاطفی، فیزیکی و کلامی بیشتر اطمینان و آرامش درونی کودک را تقویت نمود.

    با به کار بردن تمهیدات بیان شده اکثر کودکان ظرف یک هفته (و اکثراً ظرف چند روز) یک برنامه خواب خوب و منظمی پیدا خواهند کرد.

    تماس فیزیکی با کودک در موقع خواب

    معمولاً تمایل کودکان به تماس فیزیکی با پدر و مادر به دلیل اضطراب جدایی، یا ترس از تاریکی و برای به دست آوردن احساس امنیت بیشتر است.

    و تا زمانیکه این گونه ترس ها معنی خاصی نداشته باشد و شما با آن راحت باشید و دقیقاً قبل از اینکه او به خواب برود شما از او جدا شوید، بلامانع است. بهترین روش برقراری ارتباط فیزیکی با کودک در چنین شرایطی در دست گرفتن دست کودک یا نوازش موها و سر او و یا مالش پشت او است.

    لذا بدون اینکه واکنش واضح و یا منفی به این رفتار کودک نشان دهید، با درایت و ظرافت این تمایل را آنگونه که شما راحت هستید و بهتر است، هدایت کنید.

    راه دیگر این است که به کودک عروسک مورد علاقه اش را داد تا او را در آغوش بگیرد و با او بخوابد (اگر هر دو را خواست از آن دریغ نکنید).

    مجدداً باید متذکر شد که ارتباط  فیزیکی باید محدود و تا قبل از به خواب رفتن کودک باشد.

    بدین معنی که اگر قرار باشد کودک ساعت ۹ به خواب برود، باید پس از خواندن داستان و پرسش اینکه چیزی لازم دارد یا نه؟! کودک را بوسید، شب بخیر گفت و اتاق را ترک کرد.

    اگر کودک خواستار حضور شما باشد باید برای او کاملاً مشخص کنید که پس از گفتن شب بخیر، تا زمانی که او به خواب برود شما در روی صندلی نشسته و مشغول کار خود (مثلاً مطالعه، بافندگی و…) خواهید بود ولی هیچگونه صحبت و مکالمه ای قابل قبول و جایز نخواهد بود و (در صورت تخطی اتاق را ترک خواهید کرد).

    اگر متوجه شدید که حضور شما موجب به خواب نرفتن کودک می‌شود، بهتر است اتاق را ترک کنید و بعد از ۱۰ تا ۱۵ دقیقه بدون هیچ صحبت و واکنشی به او سر بزنید (برای مدت ۱۰ تا ۲۰ ثانیه).

     

    مخالفت و گریه زاری موقع خواب در کودکان

    این مسئله در ۲۰ تا ۲۵ درصد خردسالان و اغلب در کودکانی که به تازگی اتاق خواب مجزا پیدا می‌کنند و یا تغییرات محیطی در خانواده (مسافرت) و یا مراحل تکاملی فردی (یادگیری مهارت جدید) و یا ورود به فضایی جدید (شروع مهدکودک، کودکستان یا دبستان) را تجربه می‌کنند، اتفاق می‌افتد.

    یکی از تکنیک های بسیار جدید که در چند سال اخیر مورد مطالعه قرار گرفته و در بیش از ۹۰ درصد موارد در کودکان ۳ تا ۱۰ ساله (و حتی ۲ ساله و یا بیشتر ) به خوبی جواب می‌دهد، تکنیک کارت عبور شب است.

     

    تکنیک کارت عبور شب

    در این روش ابتدا با همکاری و نظر کودک، کارتی به ابعاد کف دست با درج نام کودک طراحی می‌شود و قبل از خواب در اختیار کودک قرار داده می‌شود (یا در کنار تختش گذاشته می‌شود).

    سپس به کودک توضیح داده می‌شود که بعد از زمان خواب و شب بخیر گفتن، او فقط اجازه دارد یک بار از این کارت استفاده کند و برای مدت کوتاهی برای نوشیدن آب، رفتن به دستشویی و یا در آغوش گرفتن مادر و یا پدر، از اتاق خود خارج شود.

    اگر بیش از یک بار این عمل تکرار شود، مادر یا پدر باید بدون صحبت و نگاهی (حتی چشم در چشم) کودک را به اتاق خود هدایت کنند و به رختخواب بازگردد.

    برخی از کودکان ممکن است در روزهای اول چند بار این عمل را تکرار کنند ولی اگر پدر و مادر وظیفه خود را به درستی انجام دهند (بدون صحبت و ارتباط) تقریباً تمامی کودکان ظرف ۲ هفته برنامه خواب منظمی پیدا خواهند کرد.

    اما در مورد گریه و زاری باید به کودک تذکر داد که این عمل او باعث آزار سایر اعضاء خانواده خواهد شد و در صورت تداوم درب اتاق او بسته خواهد شد و در مرحله بعدی، برخی از امتیازات او گرفته خواهد شد (نظیر محروم شدن از برخی از اسباب بازی ها یا برنامه تلویزیونی مورد علاقه اش برای روز بعد).

    اگر کودک اعلام کرد که خوابش نمی‌آید، می‌توان به او گفت که بدون ایجاد سر و صدا می‌تواند در اتاق خود بازی کند و یا کتاب قصه را نگاه کند ولی حق بیرون آمدن از اتاق خود را ندارد.

    به هیچ عنوان نباید اجازه داد تا کودک از حربه گریه کردن به خواسته اش برسد.

    قشقرق کودکان

    اگر پس از ۵ تا ۱۰ دقیقه همچنان به گریه خود ادامه دهد، می‌توان به او سر زد و متذکر شد که در صورت توقف گریه درب اتاق او باز گذاشته می‌شود.

    معمولاً در نوبت دوم یا سوم، کودک گریه را متوقف کرده و یا حتی به خواب رفته است.

    نکته مهم در این رابطه “مصمم بودن” پدر و مادر و عدم برقراری ارتباط طولانی با کودک است (فقط در حد هشدار دادن در مورد نتایج و عواقب رفتار خود).

    بیدار شدن از خواب و گریه شبانه  کودک و یا خروج از اتاق

    این مساله نیز معمولاً ریشه در همان مسائل ذکر شده در مورد مخالفت در به خواب رفتن دارد ولی باید به فکر علل دیگری همچون کابوس شبانه و دیدن خواب های ترسناک، ترس و نهایتاً بیماری نیز بود.

    برای مطالعه مطالب بیشتر راجع به موضوع ترس در کودکان، کلیک کنید.

    در این حالت باید جهت اطمینان از عدم وجود مسئله جدی به کودک سر زد و او را چک کرد.

    اگر مسئله خاصی وجود نداشت باید با محبت و مهربانی او را به اتاق و رختخوابش بازگرداند و تشویق به خوابیدن نمود و اتاق را ترک کرد.

    توجه:

    اگر کودک در طول روز فعالیت فیزیکی جدی داشته باشد و بیماری خاصی نداشته باشد و وقایع و تجربیات منفی در طول روز نداشته باشد، به طور معمول، مشکل بی خوابی نخواهد داشت و با حمایت شما به خوبی مجدداً به خواب خواهد رفت.

     

    نکاتی برای بهبود خواب کودک

    والدین و مراقبان می‌توانند نقش فعالی در بهبود کیفیت خواب فرزند خود داشته باشند. تعمیرات ساده، مانند پیدا کردن یک تشک جدید، می‌تواند به راحتی کودک شما در طول شب بیافزاید. کارشناسان همچنین چندین راه را برای کمک به کودک برای دریافت استراحت مورد نیاز خود توصیه می‌کنند:

    • آرامش را ترویج کنید. قبل از خواب، یک حمام آب گرم یا مطالعه آرام داشته باشید. در این مدت نور اتاق خواب را کم نگه دارید. هنگام خواب، اتاق تاریک و در دمای راحت باشد.
    • یک روال تنظیم کنید. انجام همان مراحل هر شب به کودک شما کمک می‌کند تا به روال خواب عادت کند. برای کودکان بزرگتر، از آن‌ها بپرسید که قبل از خواب چند کتاب بخوانند. طرح را با کلمات یا تصاویر در اتاق کودک قرار دهید، به عنوان مثال، «دندان‌ها را مسواک بزنید، کتاب بخوانید، در آغوش بگیرید، چراغ‌ها را خاموش کنید».
    • بر زمان با هم بودن تاکید کنید. چند دقیقه قبل از خواب، مانند زمان در آغوش گرفتن، با کودک صحبت کنید. از آن‌ها در مورد روزشان بپرسید و گفتگو را تشویق کنید. این نوع فعالیت می‌تواند به کودکان کمک کند که کمتر احساس بیقراری کنند.
    • نور را کم کنید، اتاق خواب را به منطقه‌ای عاری از وسایل الکترونیکی تبدیل کنید. روال خواب را به اندازه کافی زود شروع کنید تا کودک حداقل ۱ ساعت قبل از خاموش شدن نور از صفحه نمایش دور باشد.
    • ایجاد ارتباط مثبت با زمان خواب ایده خوبی است. به جای سرزنش فرزندتان به خاطر بیدار شدن در طول شب، یک سیستم پاداش برای بلند شدن و خوابیدن در زمان مورد نظر، برای کودک در نظر بگیرید.

     

    چه زمانی باید به پزشک مراجعه کرد؟

    گاهی اوقات تشخیص اینکه کودکی فقط بی قرار است یا اختلال خواب را تجربه می کند، ممکن است سخت باشد. صبح بعد از یک دوره کم‌خوابی با کودک خود صحبت کنید. اگر فرزندتان می‌تواند یک کابوس را به خاطر بیاورد، با او صحبت کنید تا متوجه شود که تصاویر واقعی نیستند.
    اگر کودک شما نمی‌تواند راه رفتن در خواب یا تجربه وحشت‌های شبانه را به خاطر بیاورد، می‌تواند نشانه وضعیتی باشد که نیاز به مراقبت پزشکی دارد.
    هر زمان که در مورد فرزند خود نگرانی دارید، باید با یک پزشک صحبت کنید. به ویژه، اگر تلاش‌های شما برای بهبود خواب فرزندتان موفقیت آمیز نبوده است، یک پزشک می‌تواند راهنمایی‌های ارزشمندی ارائه دهد.

    به طور خاص، پزشک یا متخصص خواب کودکان می تواند:

    • به ایجاد برنامه‌ای برای بهبود خواب کمک کنید که بتوانید آن را در خانه اجرا کنید
    • یک مشکل پزشکی زمینه‌ای مانند آپنه انسدادی خواب را تشخیص دهید
    • شما را به متخصص دیگری مانند متخصص آلرژی یا پزشک گوش، حلق و بینی ارجاع دهید
    • کار با یک متخصص پزشکی می تواند گام بعدی برای خواب بهتر کودک شما باشد.

     

    سوالات متداول 

    • علت کم‌خوابی در کودکان چیست؟
      آپنه انسدادی، عدم تغذیه مناسب، اختلالات روحی و روانی، اتاق خواب نامناسب و… ازجمله دلایل کم خوابی در کودکان است. 
    • اگر کودکی خواب کافی نداشته باشد، چه اتفاقاتی برای او پیش می‌آید؟
      خواب کم در کودکان می‌تواند منجر به تغییر خلق و خوی فرد، کاهش عملکرد تحصیلی، کاهش سیستم ایمنی بدن، کاهش تمرکز و قدرت یادگیری و…. در کودکان شود.

     

    اما چنانچه با راهکارهای ذکر شده موفق به رفع مشکلات خواب کودک خود نشدید، حتماً مسئله را با متخصص روانشناس و مشاور کودک درمیان بگذارید.

    اگر نیاز به دریافت راهنمایی در این زمینه دارید،روی دکمه زیر کلیک کنید
    لیست روانشناسان کودک

    نویسنده: نسرین باقری _ روانشناس تربیتی

    پرسش و پاسخ

    پزشک خوب، نظرتان را درباره این مقاله بگویید یا سوالاتتان را بپرسید، متخصصان ما در اولین فرصت به سوالات شما پاسخ می‌دهند.

    نسرین اسفند ۳, ۱۴۰۰ - ۶:۰۸ ق٫ظ

    سلام وخسته نباشید پسره سه ساله ای دارن که نصف شب بیدار میشه به بازی وگوشی باید چه کار کنم

    پاسخ
    محدثه دی ۲۸, ۱۴۰۰ - ۱۱:۲۱ ب٫ظ

    بچه من دیر بیدار میشه چیکار کنم؟

    پاسخ
    Afshin اردیبهشت ۱۳, ۱۴۰۱ - ۷:۴۴ ق٫ظ

    سلام وقت بخیر معمولا چند ساعت طول می‌کشه خوابش؟

    پاسخ
    فیضی آبان ۳۰, ۱۴۰۰ - ۳:۴۴ ب٫ظ

    سلام من پسرم دو سال و دوماهه است هرشب تا صبح چندبار بیدار میشه و گریه میکنه ومن با آرامش دوباره میخوابونمش. توی خواب روزانه هم همین طور یکم که میخوابه بیدار میشه و غرغر میکنه آیا مریضه؟ یا طبیعی است. ممنون میشم راهنمایی ام بکنید

    پاسخ
    Afshin اردیبهشت ۱۳, ۱۴۰۱ - ۷:۵۳ ق٫ظ

    سلام وقتتون بخیر ،اصولا در این مواقع فرزند در اولین نگاه احتمالا دستشویی داره و به دلیل نگهداشتن بهش فشار میاد در این مواقع سعی کنین آروم ببریدش دستشویی که کارشو انجام بده ،مورد دوم می‌تونه به شرایط قبل خواب برگرده که تو چه اوضاعی خوابیده مثلا اگر با ترس و اضطراب و ناراحتی خوابیده باشه خب این مورد در خواب تاثیر میذاره و باعث میشه کودک اختلال خواب براش بوجود بیاد و باعث دیدن خواب ترسناک بشه که باید شب قبل خواب شرایط خواب آروم رو براش فراهم کنید،با گفتن جملات آرامبخش و لالایی خوندن قصه گفتن و چیزای که دوستداره تا حد امکان اصلا از گوشی برای خوابوندن بچه استفاده نکنید یعنی قبل خواب گوشی دستش ندین که سرگرم بشه و خوابش ببره این مورد به مرور تاثیرات بد میذاره در ذهن فرزند ،در موارد خیلی کم احتمال اینکه ی حشره یا جانور کوچیک مثل مورچه توی لباس رفته باشه و باعث اذیت شدن کودک بشه وجود داره و این مورد رو برسی کنین و زمان بیدار شدن کودک ازش علت رو سوال کنید آروم ازش بخواین بهتون بگه چرا بیدار شده و مشکل چی بوده، هرگز در این مواقع با صدای بلند و عصبانیت از کودک نخواین ساک بشه و بخوابه

    پاسخ
    شبنم مهر ۶, ۱۴۰۰ - ۴:۲۵ ب٫ظ

    سلام ، یک بچه خورد سال به سن ۶ ماه دارم که شب بسیهر نارام خواب است اصلن خواب نداره فقد باید سر پاها شور داده شود ده جایش که ببرم بیدار میشود بسیار من ره ناراحت کرده لطفا کمکم کنید

    پاسخ
    ماری سجادی مرداد ۳۱, ۱۴۰۰ - ۱:۳۷ ق٫ظ

    سلام.دختره من ۲ سالشه و ۱۰ روزی میشه که وقتی رو پاهام میزارم بخوابه تیک میزنه سرش دستاش پاهاش هی تکون های ریزی میخوره گاهی سرش داد میشه بگید من چیکار کنم ایا موضوع جدیه

    پاسخ
    هلما مرداد ۳۰, ۱۴۰۰ - ۴:۰۵ ق٫ظ

    سلام خسته نباشید من دخترپنج ساله دارم که گاهی وقتها موقعهروقت خواب گریه میکند اویلی خیلی بیشتربود الان خیلی کمترشده اما هروقت مسافرت میریم یا خونه کسی شب اول خیلی گریه میکند بیش ازاندازه انگارازچیزی ترس داشته باشد خیلی گریه میکند که با گریش همه رو نگران میکند ممنون میشم راهنمایی بفرماید

    پاسخ
    Afshin اردیبهشت ۱۳, ۱۴۰۱ - ۷:۵۶ ق٫ظ

    سلام وقت بخیر ،علت زیاد نگران کننده نیست فرزند شما بر اثر جابجایی و تغییر مکان خواب و جای خواب در شب اول یا دوم اذیت میشه که بهتره در این جور موارد قبل خواب شرایط خواب رو براش تا جایی که ممکنه مشابه خونه خودتون و اتاق خود فرزند فراهم کنید و بهش این اطمینان رو بدین که خونه خودتون هستین

    پاسخ
    ملیکا تیر ۲۰, ۱۴۰۰ - ۳:۳۷ ق٫ظ

    سلام دختر من ۱۰ سالشه خوابش میاد ولی نمیتونه بخواب

    پاسخ
    شوهری دلسوز تیر ۱۵, ۱۴۰۰ - ۲:۵۰ ق٫ظ

    سلام.دختر من ۱۶ ماهشه..از روز اول شبها نمیخوابید.. تا ۴و۵ صبح بیداره.گریه و اذیت نداره فقط خوابش تنظیم نیست.ولی ۴.۵ صبح تا ۲.۳ بعدازظهر میخوابه .۱تا ۲ساعتم بین ۷تا ۹ یا ۹ تا ۱۱میخوابه…چند تا متخصصم بردم ولی نتیجه نداده چون با دارو خواب آور که خودمون نمیخوایم درست بشه..وچند مدل مولتی ویتامین و دارو ترکیبی دادن یکی ۲روز جواب داد بعد دیگه مثل قبل بود …البته من پدرشم..ولی بیچاره خانومم شاغلم هست اسیر شده شبانه روزی ۳تا ۴ ساعت کلا میخوابه ..کلا سیستم زندگیمون ریخته بهم..البته شکر خدا بچه مشکلی نداره…هر موقع هم که جلوشو بگیریم بعداز ظهر نخوابه نمیتونیم .یا دلمون نمیاد یا حریفش نمیشیم.لطفا کمک کنید یا راه کار بدید..ممنون میشم..اینم بگم کلا دیگه خونه مامان بزرگش هستن خانومم و بچه..چون خودم تا ۱۰.۱۱شب سر کارم خانومم خسته میاد نمیتونه تنهایی نگهش داره..حداقل اونجا نیروی کمکی داره..منم آواره بین خونه خودمون و مادر خانومم..?

    پاسخ
    الهام فروردین ۲۸, ۱۴۰۰ - ۱:۵۰ ب٫ظ

    سلام خسته نباشيد دختر من الان ٦ سالش و از دوران نوزادي موقع خواب دست منو نوازش ميكرد والان واقعا ديگه برام اين موضع مشكل شده چي كار بايد بكنم

    پاسخ
    بنفشه اسفند ۴, ۱۳۹۹ - ۶:۳۲ ق٫ظ

    با سلام و خسته نباشید ممنونم از مطالب آموزنده تان . مشکل ما هم‌ کم‌خوابی نوه کوچولوم هست . چهارده ماهه هست و در طول روز به ندرت میخوابه وقتی هم میخوابه دقیقا بین چهار الی هفت دقیقه بیدار میشه یعنی خوابش فقط چند دقیقه طول میکشه بعد بیدار میشه . حتی دکتر شربت آنتی آلرژی هم داده که به کمک اون بخوابه به هیچ وجه کمکی نمیکنه . نکته قابل توجه اینه که وقتی بیددر میشه از خواب چند دقیقه ای روزانه به هیچ وجه با گریه و ناراحتی بیدار نمیشه که بگیم از درد بیدار شده خیلی حالش خوبه … ولی بعدا بخاطر کم حوابیهاش بسیار پرخاشگر و بهانه جو میشه . لطفا راهنماییم کنید چکار میتونم بکنم براش

    پاسخ
    مهسا دی ۱۰, ۱۳۹۹ - ۵:۴۱ ق٫ظ

    سلام ممنون از مطالبتون
    پسر ۵ ساله ی من مدتی هستش که نیمه های شب از خواب بیدار میشه و خواهش میکنه که کنار منو پدرش بخوابه منم میبرمش دوباره اتاقش میگم اتاق خواب تو اینجاست میگه پس بمون تا خوابم ببره منم میمونم اما بعداز حدودا نیم ساعت میاد و روی تختمون میخوابه
    قبل از خواب قصه براش میخونیم کنارش میمونیم تا خوابش ببره چراغ خوابو … هم فراهم کردیم
    اما تقریبا هر شب به همین منوال طی میشه
    حتی گاهی میاد و روی مبل توی سالن میخوابه
    لطفا راهنماییم کنید ممنون

    پاسخ
    آذرصفری آذر ۳, ۱۳۹۹ - ۶:۲۷ ق٫ظ

    سلام و خسته نباشید …دختر من ۹ سالش تموم شده …خیلی اذیتم میکنه شب دیر میخوابه و نصفه شب هی بیدارم میکنه …گریه میکنه میگه خوابم نمیاد چکار کنم …مامان میترسم..‌‌

    پاسخ
    میترا سیفان آذر ۳, ۱۳۹۹ - ۱۱:۰۸ ق٫ظ

    سلام، دختر شما حتما باید توسط متخصص روانشناس کودک مورد بررسی و ارزیابی جامع قرار بگیرند تا ابتدا علت گریه و بهانه‌گیری ها مشخص بشه و بعد راه‌حل مربوطه با توجه به مشکل اصلی، انجام بگیره.
    https://pezeshkekhoob.com/psychologists/38p-child-psychologist

    پاسخ
    الهه تیر ۲۹, ۱۳۹۹ - ۵:۲۵ ب٫ظ

    سلام مطلب مفیدی بود دختر دو سال و سه ماهه من از بدو تولد بسیار بدحواب بود چون ریفلاکس داشت .اگنون هم به سختی به اطاق میره برای خواب تا صبح‌چند بار بیدار میشه و گریه میکنه روز اصلا نمیخوابه ولی عصرها بد خلقی میکنه

    پاسخ

    دیگر مقالات پیشنهادی پزشک خوب