بررسی جامع انواع اختلال های شخصیت و علائم آنها


بررسی جامع اختلالات شخصیت، معرفی 10 نوع اختلال شخصیت

تعریف اختلال شخصیت

اختلال شخصیت، نوعی اختلال روانشناختی است که در آن فرد از یک الگوی ثابت و ناسالم برای تفکر، کار و رفتار استفاده می‌کند.

فردی که دچار اختلال شخصیت است، در درک موقعیت‌ها و ارتباط با افراد دچار مشکل می‌شود و این موضوع باعث بروز مشکلات و محدودیت‌هایی در روابط، فعالیت‌های اجتماعی، کار و تحصیل او می‌گردد.

در برخی موارد، فرد ممکن است متوجه نشود که دچار اختلال شخصیت هست، زیرا تفکر و رفتارش طبیعی به نظر می‌رسد. در عوض ممکن است  دیگران را به خاطر مشکلاتی که با آن‌ها روبروست، سرزنش کند.

از ویژگی های مهم ابتلا به اختلال شخصیت، همین عدم بینش و آگاهی نسبت به  وجود مشکل است.

اختلالات شخصیت، معمولاً در سنین نوجوانی و یا اوایل بزرگسالی آغاز می‌شود. انواع مختلفی از اختلالات شخصیت وجود دارد که برخی از آنها در سنین میانسالی کمتر بروز پیدا می‌کند.

انواع اختلال شخصیت

 اختلال شخصیت

انواع اختلالات شخصیت، براساس ویژگی‌ها و علائم مشابه به سه دسته تقسیم می‌شوند.

بسیاری از افراد با وجود داشتن یک نوع اختلال شخصیت، ممکن است علائم و نشانه‌هایی از حداقل یک نوع اختلال شخصیت دیگر را نیز در خود مشاهده کنند.

برای تشخیص یک نوع اختلال، لازم نیست تمامی نشانه‌ها و علائم فهرست شده در فرد مشاهده شود.

دسته اول اختلالات شخصیت

ویژگی بارز دسته اول اختلالات شخصیت، فکر و یا رفتار عجیب و غیرعادی فرد است.

این دسته، شامل اختلال شخصیت پارانوئید، اختلال شخصیت اسکیزوئید و اختلال شخصیت اسکیزوتایپال است.

علائم اختلال شخصیت پارانوئید (بدگمان)

پارانوئید، شکاک، بدگمان

  • عدم اعتماد فراگیر و بدگمانی نسبت به دیگران و انگیزه‌هایشان
  • باور نادرست نسبت به اینکه که دیگران سعی در آسیب رساندن و یا فریب شما را دارند
  • بدگمانی بی دلیل نسبت به وفاداری و یا قابل‌اعتماد بودن دیگران
  •  تردید داشتن در اعتماد به دیگران به خاطر ترس بی دلیل از اینکه آن ها ممکن است از اطلاعات، علیه خودتان استفاده کنند
  • سوءبرداشت از اظهارات بی منظور افراد و یا موقعیت های غیر خطرناک به عنوان توهین و یا موقعیت خطرناک
  • نشان دادن عکس‌العمل های بسیار خشن و خصمانه نسبت به تحقیر و یا توهین های افراد
  • تلاش برای به خاطر سپردن کینه ها
  • سوء ظن بی دلیل و مکرر نسبت به وفاداری همسر و یا شریک جنسی

اختلال شخصیتی اسکیزوئید

اختلال شخصیت

  • عدم علاقه به ایجاد روابط اجتماعی و یا شخصی؛ ترجیح به تنها بودن و انتخاب شغل هایی که نیاز به ارتباط با دیگران نداشته باشند.
  • دارا بودن طیف محدودی از واکنش های عاطفی نسبت به دیگران
  • عدم توانایی در لذت بردن از اغلب فعالیت‌ها به خصوص فعالیت های اجتماعی
  • عدم توانایی در درک مناسب نشانه‌های معمول روابط اجتماعی
  • برخورد سرد و یا بی‌تفاوت نسبت به دیگران
  • اظهار بی علاقگی نسبت به داشتن رابطه جنسی با یک فرد دیگر

اختلال شخصیت اسکیزوتایپال

انواع اختلال شخصیت

  • لباس پوشیدن، طرز فکر، عقاید، گفتار و رفتار عجیب و غریب
  • تجربیات ادراکی عجیب از جمله شنیدن صدای کسی که نام شخص را زمزمه می‌کند
  • احساسات یکنواخت و یا واکنش‌های احساسی نامتناسب با موقعیت
  • اضطراب اجتماعی و احساس ناراحتی در روابط نزدیک
  •  برخوردی بی‌تفاوت، نامناسب و یا مشکوک نسبت به دیگران
  • «تفکر سحرآمیز»  اعتقاد بر این که شما می‌توانید از طریق افکار خود بر افراد و وقایع تأثیر بگذارید
  • باور به این که حوادث و رویدادهای اتفاقی، برای شما پیغام های مخفیانه ای دارند

دسته دوم اختلالات شخصیت

ویژگی بارز دسته دوم اختلالات شخصیت، تفکر و یا رفتار پرهیجان، بیش از حد احساسی و یا غیرقابل‌پیش‌بینی فرد است.

این دسته، شامل اختلال شخصیت ضد اجتماعی، اختلال شخصیت مرزی، اختلال شخصیت نمایشی و اختلال شخصیت خودشیفته است.

اختلال شخصیت ضد اجتماعی

اختلال شخصیت

  • بی‌توجهی نسبت به نیازها و احساسات دیگران
  • دروغ گفتن مداوم، دزدی، استفاده از نام‌های مستعار، فریب دادن دیگران
  • کنار نیامدن با قوانین 
  • نقض مکرر حقوق دیگران
  • رفتار پرخاشگرانه و اغلب خشونت‌آمیز
  • بی اعتنایی نسبت به امنیت خود و یا دیگران
  • رفتار شتاب زده
  • بی مسئولیتی دائم
  • عدم پشیمانی از رفتار نادرست

اختلال شخصیت مرزی

اختلال شخصیت

  • رفتارهای خطرناک و شتاب زده، مانند داشتن رابطه جنسی ناایمن، قمار و یا پرخوری
  • داشتن تصویر متزلزل و شکننده از خود
  • روابط پر شور و درعین حال ناپایدار
  • عدم ثبات خلق، اغلب به عنوان واکنش به استرس های روابط میان فردی
  • خودکشی و یا آسیب به خود، یا فقط تهدیدهای مکرر به خودکشی
  • ترس شدید از تنهایی و یا رها شدن
  • احساس  پوچی مداوم
  • اظهارخشم بصورت شدید و مکرر
  • پارانویا یا بدبینی مرتبط با استرس که متناوبا اتفاق می‌افتد

اختلال شخصیت نمایشی (هیستریونیک)

اختلال شخصیت

  • به طور پیوسته دنبال جلب توجه دیگران بودن
  • تحریک بیش از حد عاطفی، هیجانی و یا جنسی دیگر افراد برای جلب توجه بیشتر
  • اظهار نظر هیجانی و محکم در مورد مسائل با وجود نداشتن مستندات و دلایل کافی برای اثبات آن
  • تأثیرپذیری زیاد از دیگران
  • احساسات سطحی و به سرعت در حال تغییر
  • نگرانی و حساسیت بیش از حد نسبت به ظاهر فیزیکی خود
  • اعتقاد به اینکه روابطشان با دیگران عمیق تر از چیزی است که به نظر می‌رسد. در حالی که فقط قادر به شکل دادن روابطی سطحی هستند.

اختلال شخصیت خودشیفته

  • باور به اینکه شما به مراتب خاص تر و مهم‌تر از دیگران هستید
  • داشتن باورهای قوی  در مورد قدرت، موفقیت و جذابیت خود
  • شکست در تشخیص نیازها و احساسات دیگران و عدم توانایی در همدلی کردن با دیگران
  • اغراق در دستاوردها و استعدادهای خود
  •  انتظارِ تحسین و ستایشِ مداوم از طرف دیگران بدون اینکه خود دیگران را تحسین کنند
  • تکبر
  • داشتن انتظارات غیرمنطقی از لطف و خیرخواهی دیگران و سوء استفاده از آنها
  • حسادت نسبت به دیگران و یا اعتقاد به اینکه دیگران به شما حسادت می‌کنند

دسته سوم اختلالات شخصیت

ویژگی بارز دسته سوم اختلالات شخصیت، تفکر و یا رفتار مضطرب و نگران فرد است.

این دسته، شامل اختلال شخصیت اجتنابی، اختلال شخصیت وابسته و اختلال شخصیت وسواسی-جبری هستند.

اختلال شخصیت اجتنابی

  • حساسیت زیاد نسبت به انتقاد و یا عدم پذیرش از سوی دیگران
  • احساس ناکافی بودن، حقیر بودن و یا  جذاب نبودن
  • اجتناب از فعالیت‌های کاری که به ارتباطات میان فردی نیاز دارند
  • از لحاظ اجتماعی خوددار، کم‌رو و منزوی بودن واجتناب از انجام فعالیت‌های جدید و ملاقات کردن با غریبه ها 
  • خجالتی بودن بیش از حد در موقعیت های اجتماعی و روابط شخصی
  • ترس از عدم تائید، آبروریزی و یا مسخره شدن

اختلال شخصیت وابسته

  • وابستگی بیش از حد به دیگران و داشتن احساس نیاز به مراقبت
  • داشتن رفتار مطیع و وابسته در قبال دیگران
  • ترس از اینکه در هنگام تنهایی، باید مراقب خود باشند و یا از خود دفاع کنند
  • کمبود اعتماد به نفس، احساس نیاز شدید به نصیحت و تأیید دیگران حتی برای گرفتن تصمیمات کوچک و غیرمهم
  • مشکل در شروع و یا انجام یک پروژه به تنهایی به دلیل عدم اعتماد به نفس
  • مشکل در ابراز مخالفت با دیگران و ترس ازعدم تأیید از سوی آن ها حتی زمانی که حق با خود فرد است
  • تحمل تعدی و بد رفتاری دیگران، حتی اگر گزینه‌های دیگری برای پاسخ وجود داشته باشد
  • نیاز فوری به شروع یک رابطه جدید بلافاصله بعد از اینکه یک رابطه ی نزدیک به پایان می‌رسد

اختلال شخصیت وسواسیجبری

انواع اختلال شخصیت

  • درگیری ذهنی با جزئیات، ترتیب و قوانین
  • کمال گرایی افراطی: نرسیدن به حد کمال و یا ایده آل، منجر به افت کارکرد و اضطراب در فرد می‌شود؛ برای مثال فرد احساس می کند که نمی‌تواند یک پروژه را به اتمام برساند چون آن با استانداردهای سفت و سختش تطابق ندارد.
  • تمایل به کنترل کردن افراد، وظایف و شرایط. ناتوانی در محوّل کردن کارها به دیگران بدلیل مطمئن نبودن از نتیجه 
  • بی‌توجهی به دوستان و فعالیت‌های تفریحی به دلیل تعهد بیش از حد به کار و یا پروژه ای که در حال انجامش هستند
  • عدم توانایی در دور انداختن اشیا شکسته و یا بی‌ارزش
  • سختگیر و دقیق و پی گیر بودن
  • سختگیری بیش از حد در مورد اخلاقیات، روحیات و یا ارزش‌ها
  • خساست و سختگیری شدید در مورد بودجه‌بندی ها و مخارج

علل ایجاد اختلال شخصیت

شخصیت یک فرد، ترکیبی از افکار، احساسات و رفتارهایی است که او را منحصر به فرد می‌کند.

شخصیت در واقع طرز مشاهده، درک و ارتباط فرد را با دنیای بیرون و همچنین درارتباط با خودش را نشان می‌دهد. شخصیت، در طول دوران کودکی و در تعامل با هریک از موارد زیر شکل می‌گیرد:

ژن‌ ها

برخی از ویژگی‌های شخصیتی مشخص، از طریق ژن های وراثتی توسط پدر و مادر به فرزند منتقل می‌شوند. این ویژگی‌ها، در واقع خلق و خو یا طبع شما را می‌سازند.

محیط

این مورد شامل محیطی که در آن بزرگ شده‌اید، رویدادهایی که برایتان اتفاق افتاده است و روابطی است که با اعضای خانواده و دیگران داشته اید، می‌شود.

علل بروز اختلالات شخصیت، ترکیبی از این تأثیرات ژنتیکی و محیطی است.

ژن‌ها، ممکن است باعث آسیب پذیری فرد در بروز اختلال شخصیت شوند و وضعیت زندگی فرد نیز می‌تواند موجب نمودار شدن نوع خاصی از اختلالات شخصیت در او گردد.

ریسک فاکتورها (عوامل خطر ایجاد کننده اختلال شخصیت)

ریسک فاکتورهای اختلال شخصیت

اگرچه علت دقیق بوجود آمدن اختلالات شخصیت مشخص کاملا نیست، اما عوامل خاصی وجود دارند که به نظر می‌رسد خطر ایجاد و پیشرفت اختلالات شخصیت را در فرد افزایش می‌دهند؛ این عوامل عبارتند از:

  • وجود سابقه خانوادگی ابتلا به اختلالات شخصیت و یا اختلال های روانی دیگر
  • گذراندن دوران زندگی پرالتهاب، ناپایدار و ناآرام در کودکی
  • ابتلا به اختلال سلوک در دوران کودکی
  • تغییرات در ماهیت و ساختار مغز

عوارض اختلالات شخصیت

اختلال شخصیت، می‌تواند به میزان قابل‌توجهی زندگی فرد بیمار و اطرافیانش را مختل کند. اختلال شخصیت، ممکن است موجب بروز مشکلاتی در روابط، کار و یا تحصیل فرد شود و در نهایت منجر به انزوای اجتماعی و یا اعتیاد فرد به الکل و مواد مخدر و یا ابتلا به سایر مشکلات روانشناختی دیگر مثل افسردگی و اضطراب گردد.

درمان اختلال های شخصیت

اختلال شخصیت

رواندرمانی اختلالات شخصیت

انواع مختلفی از روان‌درمانی، برای درمان اختلالات شخصیتی به کار گرفته می‌شوند.

در طول روان‌درمانی، فرد در مورد این اختلال و علائم بروز آن اطلاع و بینش کسب می کند و در مورد افکار، احساسات و رفتارهایش با مشاور و یا روانشناس خود صحبت می‌کند.

روان‌درمانی، به افراد کمک کند تا اثرات رفتار خود را بر دیگران متوجه شوند و یاد بگیرد که چطور می‌تواند علائم بیماری را در جهت کاهش مشکلات کاری و ارتباطی، کنترل و مدیریت کند.

این نوع درمان، تا حد زیادی به نوع اختلال شخصیت، میزان شدت آن و شرایط فرد بستگی دارد.

انواع روش های روان درمانی که مورد استفاده قرار می‌گیرند، عبارتند از:

  • درمان روان‌کاوی یا روان پویشی
  • رفتار درمانی دیالکتیکی
  • درمان شناختی رفتاری (CBT)

گروه درمانی اختلالات شخصیت

در این مدل از درمان، تعدادی از افراد با تشخیص های اختلال شخصیت یکسان دور هم در جلساتی جمع می‌شوند و درباره تجربیات خود راجع به اختلال بحث و گفتگو می‌کنند و درمانگر نیز درجلسات حضور داشته و وظیفه راهنمایی افراد و جهت دهی جلسات را برعهده دارد.

آموزش روانی

آموزش دادن به فرد و اعضای خانواده در مورد ویژگی های بیماری، روش های درمانی و روش‌های مقابله با آن.

دارودرمانی اختلال های شخصیت 

هیچ دارویی مشخصی برای درمان اختلالات شخصیت وجود ندارد.

با این حال، بعضی داروها مانند داروهای ضد افسردگی، داروی ضد اضطراب و یا داروهای تثبیت‌کننده خلق، ممکن است در کاهش برخی از علائم مفید باشند.

درمان علائم شدید یا طولانی‌مدت این بیماری، ممکن است نیاز به وجود گروهی از درمانگران شامل پزشک عمومی، روان‌پزشک، روانشناس، مددکار اجتماعی وهمچنین اعضای خانواده فرد داشته باشد.

علاوه بر مشارکت فعال در یک برنامه درمانی، برخی از راهکارهای خود مراقبتی و راهکارهای مقابله ای می‌توانند در روند درمان اختلال شخصیت فرد بسیار کمک کنند.

درک ویژگی های اختلال شخصیت

دانش و درک از علائم و ویژگی های اختلال، می‌تواند به توانمندسازی و انگیزه فرد برای رفع مشکلاتش کمک کند.

فعالیت های ورزشی

فعالیت جسمانی و ورزش، می‌تواند تا حد زیادی به کنترل بسیاری از علائم همراه با اختلال های شخصیت ازجمله افسردگی، استرس و اضطراب کمک کند.

 عدم مصرف الکل و داروها

مصرف الکل و مواد مخدر و برخی داروها بروز علائم را تشدید کرده و در روال درمان اختلال ایجاد می‌کنند.

مراقبت‌های روتین

  • رویه معاینات خود را توسط پزشک خانوادگی به تعویق نیاندازید و به طور مرتب با متخصصان در ارتباط باشید.
  • در گروه پشتیبانی که شامل دیگر افراد مبتلا به اختلالات شخصیت هست، عضو شوید.
  • احساسات خود را در یک دفترچه خاطرات یادداشت کنید.
  • تکنیک‌های مدیریت استرس و آرامش از جمله یوگا و مدیتیشن و مایندفولنس را امتحان کنید.
  • ارتباط خود را با خانواده و دوستان قطع نکنید و از منزوی شدن اجتناب کنید.

اعضای خانواده، درروند بهبود فرد بسیار مهم هستند و می‌توانند در کنار فعالیت پزشک یا مشاور درمانی در کمک و حمایت از بیمار نقش ایفا کنند. اما داشتن یک خویشاوندِ مبتلا به اختلال شخصیت، می‌تواند به همان اندازه مضر و استرس زا باشد. اعضای خانواده، می توانند برای مقابله با مشکلات و عوارض این بیماری از پزشک یا مشاور راهنمایی بگیرند.

زمان مراجعه به پزشک

اگر علائم یا نشانه های اختلال شخصیت را در خود مشاهده کردید، و این علائم به پزشک خود یا متخصص مراقبت‌های اولیه و یا متخصص سلامت روانی مراجعه کنید. اختلالات شخصیتی اگر درمان نشوند، می‌توانند منجر به بروز مشکلات قابل‌توجهی در زندگی فرد شوند.

نویسنده: میترا سیفان – روانشناس

جهت سهولت دسترسی شما خوانندگان محترم، پزشک خوب در ادامه جمعی از متخصصان حاذق در زمینه درمان اختلال های شخصیت را معرفی می‌نماید:

لیست متخصصان روانشناس
   
نام متخصص آدرس
دکتر نسترن احمدی  یزد – صفاییه – بلوار دانشگاه – مجتمع کالج – طبقه 2 – واحد 9
دکتر بهار حاج رضایی  تهران – اتوبان صدر – خیابان قیطریه – خیابان کتابی (ضلع شمالی پارک قیطریه) – پلاک ۱۶ – واحد ۱ – مرکز مشاوره طلیعه مهر
فرزانه بیداری   تهران – شهرک غرب – ضلع شمال غربی میدان صنعت – مجتمع پزشکان پردیس – ورودی شرقی – طبقه 2
مژگان درویش محمدی  تهران – میدان توحید – خیابان امیرلو – خیابان طوسی – تقاطع اسکندری شمالی و طوسی – جنب صندوق پرستاری امام جواد – ساختمان پویا 
میلاد خواجه پور  تهران – خیابان شهید مطهری – خیابان میرعماد – خیابان چهاردهم – ساختمان شماره 3 – طبقه 3 – واحد 9
دکتر الهه ظاهری  تهران – خیابان پیروزی – نرسیده به سه راه سلیمانیه – پلاک 716 – ساختمان بانک قوامین – طبقه 3 – واحد 8 – کلینیک نگاه
زهرا امام  تهران – ولنجک – نبش خیابان 18 – ساختمان خلیج فارس – طبقه 4 – واحد 405 – مرکز مشاوره یسنا
لیلا حضرتی  رشت – چهارراه گلسار – خیابان نواب – کوچه آبان – ساختمان پرشین -مرکز مشاوره و خدمات روان شناختی میثاق 
دکتر علیرضا کریمی وکیل  همدان – آرامگاه بوعلی – ابتدای بلوار خواجه رشید – کوچه هواپیمایی – ساختمان پاسارگاد – طبقه 3 – مرکز مشاوره روزبه – دکتر کریمی وکیل
مرتضی ندافیان  رشت – چهارراه گلسار – خیابان نواب – ساختمان فروردین – طبقه 2 – مرکز مشاوره راه سبز
نازنین حقیقت بیان  قم – خیابان صفاییه – کوچه 39 – ساختمان پزشکان سپهران – طبقه 3
فاطمه قاسمی فر  کرمانشاه – پارکینگ شهرداری – میدان شهرداری – خیابان معلم غربی – پلاک ۱۹۱ – مرکز مشاوره تخصصی سمت نو
بهاره بهادری  اهواز – کیان‌آباد – خیابان ۸ شرقی – کلینیک روانشناسی و مشاوره پورسینا
   
لیست متخصصان روانپزشک
نام متخصص آدرس
دکتر دانیال خواجوی  کرج – فردیس – بین فلکه 3 و 4 – بین 39 و 41 غربی (بین 14 و 15 غربی قدیم) – پلاک 386
دکتر آذر زمانی  تهران – خیابان ولیعصر – روبروی باغ فردوس – ساختمان پزشکان 1590 زعفرانیه – طبقه 11 – واحد 55
دکتر حسین فوده  تهران – قیطریه – بلوار اندرزگو – بالای نان خامه ای – نبش سالاری – بن بست سالاری – پلاک 14 – کلینیک پایا
دکتر حمیده موسوی  تهران – سعادت آباد – میدان کاج به سمت جنوب – خیابان یازدهم شرقى – پلاک ٣ – واحد ٣٠٢
دکتر جواد گل میرزایی  تهران – یوسف آباد – خیابان اسدآبادی – نرسیده به خیابان بیست و نهم – روبرو سینما گلریز – پلاک 255
دکتر مهدی رفیعی  کرج – 45 متری گلشهر – بین اختر شرقی و شقایق – ساختمان پزشکان گلشهر – طبقه 1
دکتر فاطمه رستم خانی  زنجان – سعدی وسط – کوچه مستشیری – ساختمان هوشمند – کلینیک اعصاب و روان هوشمند زنجان
سمانه زاهدیان  قزوین – خیابان شهرداری – مابین خیابان خیام و فردوسی – ساختمان پزشکان ارغوان – طبقه 3 – واحد 11

‎پیام بگذارید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *