اختلال دو قطبی چیست؟ علائم، نشانه ها و راهکارهای درمانی


اختلال دو قطبی چیست؟

اختلال دو قطبی که به بیماری افسردگی ـ شیدایی نیز معروف است، یک بیماری روانپزشکی است که منجر به تغییرات غیرمعمول در خلق، انرژی، سطوح فعالیت و توانایی مدیریت کردن امور روزمره فرد می‌شود.

افراد مبتلا به اختلال دوقطبی، دوره‌هایی از هیجانات حاد غیرعادی، تغییر در الگوهای خواب و رفتارهای غیرمعمولی را تجربه می‌کنند.

این دوره‌های متمایز را «اپیزودهای خلقی» می‌نامند.

دو قطبی

اپیزودهای خلقی، با خلق‌وخو و رفتارهای عادی فرد، کاملا متفاوت هستند.

همراه با اپیزودهای خلقی، تغییرات خیلی زیادی در سطح انرژی، سطح فعالیت و میزان خواب فرد نیز ممکن است رخ دهد.

تغییرات خلقی هم شامل، دوره‌های خلقی بسیار «بالا» وهمراه با رفتارهایی سرشار از انرژی و مغرورانه (معروف به اپیزودهای شیدایی) تا دوره‌های خلقی افسرده وار «پایین» یا دوره‌های ناامیدی (معروف به اپیزودهای افسرگی) می‌شود.

دوره‌هایی شیدایی یا مانیایی که شدت کمتری داشته باشند به اپیزودهای هیپومانیا معروف ‌هستند.

اختلال دو قطبی نوع یک

به‌وسیله اپیزودهای شیدایی (مانیا) تعریف می‌شود که حداقل هفت روز ادامه داشته باشند.

و یا به‌ وسیله نشانگان شیدایی که به قدری شدید هستند که فرد به بستری شدن سریع احتیاج دارد.

معمولاً اپیزود‌های افسرده‌ساز نیز به همین منوال اتفاق می‌افتند و معمولا حداقل تا دو هفته باقی می‌مانند.

احتمال رخ دادن دورهایی از افسردگیِ آمیخته (داشتن نشانگان افسردگی و شیدایی به‌ صورت هم‌زمان) نیز امکان دارد.

اختلال دو قطبی نوع دو

به‌وسیله ی الگویی از اپیزودهای افسردگی و اپیزودهای هیپومانیا تعریف می‌شود.

اپیزودهای مانیا به طور کامل و آن‌گونه که در بالا شرح داده شد اتفاق نمی‌افتند.

اختلال خلق ادواری یا سیکلوتایمی

به‌وسیله دوره‌های زیادی از نشانگان هیپومانیا و دوره‌های زیادی از نشانگان افسردگی مشخص می‌شود که حداقل برای دو سال ادامه دارند (در کودکان و نوجوانان، حداقل یک سال ادامه می‌یابد).

نکته مهم این است که نشانگان بیماری به حدی شدید نیستند که به میزان لازم برای تشخیص بالینی اپیزود افسردگی یا مانیا برسند.

انواع دیگر اختلال دو قطبی مشخص‌شده و نامشخص و اختلالات مربوطه

این دسته از اختلال، به‌وسیله وجود نشانگان اختلال دوقطبی مشخص می‌شود که جز سه گروه بالا نباشد. یعنی فرد تعدادی از علائم دو قطبی را تجربه میکند و البته منطبق با معیارهای دسته بندی تشخیصی اختلال دوقطبی نوع یک ودو و یا سیکلوتایمی نیستند.

ویژگی های اپیزودهای مانیک و دپرسیو در اختلال دوقطبی

افرادی که یک اپیزود مانیا را تجربه می‌کنند، ممکن است:

  •  احساس خیلی «سرخوش بودن» و «بالا بودن» یا غرور کنند
  •  انرژی خیلی زیادی داشته باشند
  •  افزایش خیلی زیادی در میزان فعالیتشان داشته باشند
  •  احساس «بی‌قراری» یا «هیجان بیش‌ازحد» داشته باشند
  • در خوابیدن مشکل داشته باشند
  • بیشتر از حد معمول کار کنند
  •  با سرعت خیلی زیادی در مورد موضوعات مختلف صحبت کنند
  •  بی‌تاب، عصبی یا «زودرنج» شوند
  •  احساس کنند که افکارشان خیلی سریع از ذهنشان می‌گذرد
  •  فکر می‌کنند که قادر هستند کارهای زیادی را به‌یک‌باره انجام دهند
  • کارهای پرخطر انجام می‌دهند، مثل ولخرجی کردن یا اعمال جنسیِ بی‌مهابا و محافظت‌نشده

حالات دوقطبی

افرادی که یک اپیزود افسرده‌ساز را تجربه می‌کنند ممکن است:

  •  حس غمگینی بسیار شدیدی داشته باشند، احساس پوچی یا ناامیدی کنند
  •  انرژی خیلی کمی دارند
  • سطوح فعالیتشان به میزان چشمگیری کاهش یابد
  • مشکلاتی را در خوابیدن تجربه کنند. ممکن است خیلی کم یا خیلی زیاد بخوابند
  •  احساس می‌کنند که نمی‌توانند از هیچ‌چیزی لذت ببرند
  •  احساس نگرانی و خلأ دارند
  • در تمرکز کردن مشکل دارند
  •  مسائل را فراموش می‌کنند
  • خیلی زیاد یا خیلی کم غذا می‌خورند
  • احساس خستگی یا «کوفتگی» دارند
  •  به مرگ و خودکشی فکر می‌کنند

 گاهی اوقات یک اپیزود خلقی، شامل نشانگان افسردگی و مانیا می‌شود که به آن اپیزود آمیخته می‌گویند.

افرادی که این‌گونه اپیزودها را تجربه می‌کنند ممکن است احساس پوچی، نامیدی و غمگینی بسیار شدیدی داشته باشند؛ اما در همان حال احساس کنند که بسیار پرانرژی هستند.

حتی زمانی که تغییرات خلقی، به این میزان، شدید نباشند نیز اختلال دوقطبی می‌تواند وجود داشته باشد.

به عنوان مثال، برخی از افراد مبتلا به اختلال دوقطبی هیپومانیا را تجربه می‌کنند که شکل خفیف‌تری از مانیا می‌باشد.

در طول یک اپیزود هیپومانیا، فرد ممکن است احساس کند حال خیلی خوبی دارد، بسیار فعال است و خیلی خوب پیش می‌رود.

فرد ممکن است احساس کند که هیچ مشکلی ندارد اما خانواده و دوستانش، ممکن است متوجه تغییرات خلقی و یا تغییراتی در سطوح فعالیت وی بشوند.

بدون دریافت درمان مناسب، افراد مبتلا به هیپومانیا ممکن است به سمت مانیا یا افسردگی پیش بروند.

تشخیص اختلال دو قطبی و روند ارزیابی پزشک

تشخیص و درمان مناسب، به افراد مبتلا به اختلال دوقطبی کمک می‌کند تا زندگی سالم و پرباری را داشته باشند.

صحبت با یک پزشک یا متخصص سلامت روان که دارای پروانه کار است، اولین قدم برای کسی است که فکر می‌کند به اختلال دوقطبی دچار است.

پزشک می‌تواند یک معاینه فیزیکی انجام دهد تا احتمال اختلالات دیگر را [از تشخیص] حذف کند.

اگر مشکلات، به‌وسیله بیماری‌های دیگری به وجود نیامده باشند، پزشک ممکن است یک ارزیابی روانی را انجام دهد و یا اینکه فرد را به یک متخصص سلامت روان آموزش‌دیده ارجاع دهد. مثلا به یک روان‌پزشک، کسی که در تشخیص و درمان اختلال دوقطبی، دارای تجربه و مهارت است. 

نکاتی برای متخصصان سلامت در تشخیص و درمان اختلال دوقطبی

افراد مبتلا به اختلال دوقطبی، زمانی که در اپیزود افسردگی هستند بیشتر احتمال دارد که به دنبال دریافت کمک بروند نسبت به زمانی که مانیا یا هیپومانیا را تجربه می‌کنند.

بنابراین، به جهت اینکه افراد مبتلا به اختلال دوقطبی، اشتباهاً دچار اختلال افسردگی اساسی تشخیص داده نشوند، گرفتن یک تاریخچه پزشکی دقیق، لازم است.

برخلاف افراد مبتلا به اختلال دوقطبی، کسانی که افسرده‌اند، مانیا را تجربه نمی‌کنند.

به‌هرحال این امکان وجود دارد که آن‌ها، به‌طور هم‌زمان برخی از نشانگان مانیا را تجربه کنند که این حالت، به اختلال افسردگی اساسیِ آمیخته، معروف است.

اختلال دوقطبی وابتلا به  دیگر بیماری‌ها

برخی از نشانگان دوقطبی، مشابه با بیماری‌های دیگری است که این موضوع، تشخیص را برای پزشک سخت می‌کند.

در حوزه اعتیاد، بسیاری از افراد، مبتلا به اختلال دوقطبی هستند که همراه با بیماری دیگری مثل اختلال اضطراب، سو مصرف مواد یا اختلال خوردن می‌باشد.

افراد مبتلا به اختلال دوقطبی نیز در معرض خطر بالایی از جهت ابتلا به بیماری‌های تیروئید، سردردهای میگرنی، بیماری قلبی، انواع دیابت، چاقی و بیماری‌های جسمانی دیگر، قرار دارند.

روان‌پریشی (سایکوز)

گاهی اوقات، فردی که اپیزودهای مانیا یا افسردگی شدیدی را تجربه می‌کند، ممکن است نشانگان روان‌پریشی مثل هذیان و توهم را نیز تجربه کند.

این نشانگانِ سایکوتیک، با خلق فرد نیز هماهنگ هستند.

مثلا فردی که نشانگان سایکوتیک را در طول یک اپیزود مانیا تجربه می‌کند، ممکن است اعتقاد داشته باشد که مشهور است، مقدار زیادی پول دارد یا قدرت‌های ماورایی و خاصی دارد.

کسی که نشانگان سایکوتیک را در طول اپیزود افسردگی تجربه می‌کند ممکن است اعتقاد داشته باشد که بی‌خانمان و مفلس است یا اینکه جرمی را مرتکب شده است.

درنتیجه گاهی اوقات افرادی که به اختلال دوقطبی مبتلا هستند و نشانگان سایکوتیک را تجربه می‌کنند، ممکن است به‌اشتباه مبتلا به اسکیزوفرنی تشخیص داده شوند.

اضطراب و اختلال نقص توجه و بیش‌فعالی

 اختلالات اضطرابی و اختلال نقص توجه و بیش فعالی نیز، اغلب اوقات در افراد مبتلا به اختلال دوقطبی، تشخیص داده می‌شوند.

سوءمصرف مواد

افراد مبتلا به اختلال دوقطبی، ممکن است دچار سوءمصرف الکل و مواد باشند، مشکلات ارتباطی داشته باشند و یا عملکرد ضعیفی در مدرسه یا محل کار داشته باشند.

نکته قابل توجه این است که خانواده و دوستان افرادی که این نشانگان را تجربه می‌کنند، ممکن است متوجه نشوند که این مشکلات نشانه‌هایی از بیماری روانی اساسی مثل اختلال دوقطبی هستند.

عوامل ایجاد کننده اختلال دو قطبی

دانشمندان دلایل احتمالی اختلال دوقطبی را مطالعه می‌کنند. اکثراً توافق دارند که علت واحدی وجود ندارد.

در عوض، این احتمال وجود دارد که عوامل زیادی در ایجاد بیماری یا افزایش ریسک ابتلا به بیماری، مشارکت داشته باشند. مثل:

عملکرد و ساختار مغزی در افراد مبتلا به اختلال دوقطبی

برخی مطالعات نشان داده‌اند که ساختار مغزی افراد مبتلا به اختلال دوقطبی نسبت به مغز افراد معمولی یا افرادی که به اختلالات دیگری دچار هستند، متفاوت است.

آگاهی یافتن بیشتر از این تفاوت‌ها همراه با مطالعات ژنتیکی، به دانشمندان کمک کرده است که به طریق بهتری اختلال دوقطبی را بشناسند و پیش‌بینی کنند که کدام درمان‌ها، موثرتر هستند.

وراثت و ژنتیک در افراد مبتلا به اختلال دوقطبی

برخی تحقیقات، بیانگر آن هستند که افرادیکه دارای ژن‌های خاصی هستند به‌احتمال بیشتری نسبت به سایر افراد، به اختلال دوقطبی مبتلا می‌شوند.

اما ژن‌ها تنها عامل خطر برای اختلال دوقطبی نیستند.

مطالعات بر روی دوقلوهای همسان نشان داده است، باوجود اینکه دوقلوهای یکسان دارای ژن‌های کاملاً یکسانی هستند، اما در صورت ابتلای یکی از دوقلوها به اختلال دوقطبی، دوقلوی دیگر، لزوماً به اختلال دوقطبی مبتلا نمی‌شود.

تاریخچه خانوادگی افراد مبتلا به اختلال دوقطبی

کودکانی که دارای برادر، خواهر یا والد مبتلا به دوقطبی هستند نسبت به کسانی که این‌گونه نیستند، به‌احتمال بیشتری به اختلال دوقطبی دچار می‌شوند.

به‌هرحال ذکر این نکته ضروری است که لزوما تمام افرادی که در خانواده‌شان فردی مبتلا به اختلال دوقطبی دارند، به این اختلال، دچار نمی‌شوند.

درمان‌ اختلال دوقطبی

درمان‌ها به بسیاری از افراد مبتلا کمک می‌کند. حتی آن‌هایی که شدیدترین نوع دوقطبی را تجربه می‌کنند در صورت پیگیری درمان، کنترل بهتری را بر تغییرات خلقی‌شان و نشانگان دیگر به دست می‌آورند.

یک طرح درمانی مؤثر، معمولاً شامل ترکیبی از دارودرمانی و درمان‌روان‌شناختی (معروف به رواندرمانی) می‌شود. اختلال دوقطبی، در سرتاسر زندگی ادامه دارد. اپیزودهای مانیا و افسردگی معمولاً در طول زمان برمی‌گردند و تکرار می‌شوند.

در فاصله بین اپیزودها، بسیاری از افراد تغییرات خلقی را تجربه نمی‌کنند. اما برخی نیز ممکن است نشانگان پایداری را داشته باشند.

درمان بلندمدت و مستمر به کنترل و کاهش این نشانگان، کمک می‌کند.

دارودرمانی اختلال دو قطبی

داروهای مختلفی می‌توانند به کنترل علائم اختلال دوقطبی کمک کنند.

ممکن است که نیاز باشد پزشک متخصص برای بیمار، چندین داروی متفاوت را امتحان کند تا متوجه شود که کدامیک، بر روی او تأثیرگذارترند.

داروهایی که معمولاً برای درمان اختلال دوقطبی به کار می‌روند، شامل موارد زیر می‌شوند:

  • تثبیت‌کننده‌های خلق، مثل: کاربامازپین، گابا پنتین، لاموتریژن، دپاکین
  •  داروهای ضد روان‌پریشی، مثل: کلروپرمازین، هالوپریدول، کلوزاپین
  •  داروهای ضدافسردگی، مثل: سیتالوپرام، سرترالین، فلوکستین

افراد مبتلایی که دارو مصرف می‌کند بهتر است با یک پزشک یا داروشناس صحبت کند تا از فواید و ریسک‌های مصرف این داروها آگاه شود.

در طول مدت مصرف داروها این نکات را مدنظر قرار دهید:

  • هر نوع نگرانی یا مسئله در مورد عوارض دارو را سریعا با پزشک خود مطرح کنید.
  • ممکن است که پزشک، دوز دارو را تغییر دهد و یا اینکه داروی دیگری را تجویز کند.
  • از قطع مصرف ناگهانی دارو بدون مشورت با پزشک، اجتناب کنید.
  •  قطع مصرف ناگهانی، می‌تواند منجر به «عود مجدد» یا بدتر شدن نشانگان اختلال دوقطبی شود.

روان‌درمانی اختلال دوقطبی 

زمانی که داروهای مناسب تشخیص داده شدند و مصرف دارو را شروع کردید، روان‌درمانی می‌تواند یک درمان مؤثر و تسریع کننده بهبود برای اختلال دوقطبی باشد.

این درمان می‌تواند برای افراد و خانواده‌هایشان، حمایت، آموزش و راهنمایی لازم را فراهم کند.

برخی از درمان‌های روان‌شناختی که برای درمان اختلال دوقطبی به کار می‌روند شامل این موارد هستند:

سایر درمان های موجود برای اختلال دو قطبی

درمان الکتروشوک (ECT

ECT، می‌تواند سبب کاهش نشانه ها در افرادی شود که به نشانگان شدید اختلال دوقطبی دچارند و توسط درمان‌های دیگر، بهترنمی‌شوند.

ECT، گاهی اوقات وقتی به کار می‌رود که سایر شرایط پزشکی فرد ازجمله حاملگی، مصرف دارو را خیلی خطرناک می‌کنند.

ECT ممکن است عوارض جانبی کوتاهی داشته باشد ازجمله: گیجی، احساس گم‌گشتگی و فراموشی که البته رفع خواهند شد.

افراد مبتلا به اختلال دوقطبی، باید در مورد مزایا و معایب احتمالیِ روش ECT، با یک متخصص حرفه‌ای، مشورت کنند.

داروهای مرتبط با خواب برای افراد مبتلا به اختلال دو قطبی

افراد مبتلا به اختلال دوقطبی که مشکل خواب دارند، معمولاً با درمان‌های رایج، بهبود می‌یابند.

به‌هرحال، اگر مشکل بی‌خوابی بهبود نیافت، پزشک ممکن است تغییراتی را در داروها بدهد. اگر بازهم مشکل، ادامه پیدا کرد، پزشک ممکن است داروهای آرام‌بخش یا داروهای دیگری را تجویز کند.

مکمل‌ها

پژوهش زیادی بر روی مکمل‌های گیاهی یا طبیعی و اینکه چگونه می‌توانند بر اختلال دوقطبی، مؤثر باشند انجام نشده است.

پزشک متخصص، باید در مورد داروهایی که نیاز به تجویز دارند، آن‌هایی که نیاز به تجویز ندارند و مکمل‌ها؛ اطلاعات کافی داشته باشد.

بعضی داروها، اگر به همراه بعضی مکمل‌ها مصرف شوند، ممکن است باعث اثرات ناخواسته و خطرناکی شوند.

نمودار زندگی مخصوص به خود داشته باشید

حتی با وجود درمان مناسب، تغییرات خلقی ممکن است رخ دهند. بنابراین، داشتن یک نمودار زندگی که در آن تغییرات خلقی، درمان‌ها، الگوهای خوابیدن و رخدادهای زندگی را بتوان ثبت کرد، می‌تواند به مراجعین و پزشک‌ها در پیگیری و درمان مؤثرتر اختلال دوقطبی کمک بیشتری کند. زمانی که یک مراجع و پزشک، همسو باهم کار کنند و صریحاً در مورد نگرانی‌ها و انتخاب‌ها بحث کنند، فرایند درمان مؤثرتر خواهد بود.

اگر مبتلا به اختلال دوقطبی هستید و در مورد آسیب رساندن به خودتان و یا خودکشی می‌اندیشید

  • با کسی صحبت کنید که می‌تواند سریعاً به شما کمک کند
  •  اگر در حال حاضر با یک پزشک، ملاقات می‌کنید با وی تماس بگیرید
  • و یا به اورژانس نزدیک‌ترین بیمارستان مراجعه کنید

اگر یکی از عزیزانتان مبتلا به اختلال است و قصد خودکشی دارد

  • او را تنها نگذارید
  • وی را سریعا به دیدن یک متخصص روان یا نزدیک‌ترین اورژانس بیمارستان ببرید
  • دسترسی او را به انواع سلاح‌ها و ابزارهای بالقوه برای خودکشی، مثل داروها، قطع کنید

نویسنده: میترا سیفان – روانشناس

در ادامه جهت سهولت دسترسی شما خوانندگان محترم، پزشک خوب جمعی از متخصصان روانپزشک و روانشناسان حاذق را در سراسر کشور معرفی می‌کند.
شما می‌توانید با مراجعه به صفحات این متخصصین، نسبت به رزرو آنلاین وقت خود اقدام کنید.

لیست متخصصان روانشناس
   
نام متخصص آدرس
دکتر نسترن احمدی یزد – صفاییه – بلوار دانشگاه – مجتمع کالج – طبقه 2 – واحد 9
دکتر بهار حاج رضایی تهران – اتوبان صدر – خیابان قیطریه – خیابان کتابی (ضلع شمالی پارک قیطریه) – پلاک ۱۶ – واحد ۱ – مرکز مشاوره طلیعه مهر
فرزانه بیداری  تهران – شهرک غرب – ضلع شمال غربی میدان صنعت – مجتمع پزشکان پردیس – ورودی شرقی – طبقه 2
مژگان درویش محمدی  تهران – میدان توحید – خیابان امیرلو – خیابان طوسی – تقاطع اسکندری شمالی و طوسی – جنب صندوق پرستاری امام جواد – ساختمان پویا 
میلاد خواجه پور تهران – خیابان شهید مطهری – خیابان میرعماد – خیابان چهاردهم – ساختمان شماره 3 – طبقه 3 – واحد 9
دکتر الهه ظاهری تهران – خیابان پیروزی – نرسیده به سه راه سلیمانیه – پلاک 716 – ساختمان بانک قوامین – طبقه 3 – واحد 8 – کلینیک نگاه
زهرا امام تهران – ولنجک – نبش خیابان 18 – ساختمان خلیج فارس – طبقه 4 – واحد 405 – مرکز مشاوره یسنا
لیلا حضرتی رشت – چهارراه گلسار – خیابان نواب – کوچه آبان – ساختمان پرشین -مرکز مشاوره و خدمات روان شناختی میثاق 
دکتر علیرضا کریمی وکیل همدان – آرامگاه بوعلی – ابتدای بلوار خواجه رشید – کوچه هواپیمایی – ساختمان پاسارگاد – طبقه 3 – مرکز مشاوره روزبه – دکتر کریمی وکیل
مرتضی ندافیان رشت – چهارراه گلسار – خیابان نواب – ساختمان فروردین – طبقه 2 – مرکز مشاوره راه سبز
نازنین حقیقت بیان قم – خیابان صفاییه – کوچه 39 – ساختمان پزشکان سپهران – طبقه 3
فاطمه قاسمی فر کرمانشاه – پارکینگ شهرداری – میدان شهرداری – خیابان معلم غربی – پلاک ۱۹۱ – مرکز مشاوره تخصصی سمت نو
بهاره بهادری  اهواز – کیان‌آباد – خیابان ۸ شرقی – کلینیک روانشناسی و مشاوره پورسینا
   
لیست متخصصان روانپزشک
نام متخصص آدرس
دکتر دانیال خواجوی  کرج – فردیس – بین فلکه 3 و 4 – بین 39 و 41 غربی (بین 14 و 15 غربی قدیم) – پلاک 386
دکتر آذر زمانی تهران – خیابان ولیعصر – روبروی باغ فردوس – ساختمان پزشکان 1590 زعفرانیه – طبقه 11 – واحد 55
دکتر حسین فوده تهران – قیطریه – بلوار اندرزگو – بالای نان خامه ای – نبش سالاری – بن بست سالاری – پلاک 14 – کلینیک پایا
دکتر حمیده موسوی  تهران – سعادت آباد – میدان کاج به سمت جنوب – خیابان یازدهم شرقى – پلاک ٣ – واحد ٣٠٢
دکتر جواد گل میرزایی تهران – یوسف آباد – خیابان اسدآبادی – نرسیده به خیابان بیست و نهم – روبرو سینما گلریز – پلاک 255
دکتر مهدی رفیعی  کرج – 45 متری گلشهر – بین اختر شرقی و شقایق – ساختمان پزشکان گلشهر – طبقه 1
دکتر فاطمه رستم خانی زنجان – سعدی وسط – کوچه مستشیری – ساختمان هوشمند – کلینیک اعصاب و روان هوشمند زنجان
سمانه زاهدیان قزوین – خیابان شهرداری – مابین خیابان خیام و فردوسی – ساختمان پزشکان ارغوان – طبقه 3 – واحد 11

‎پیام بگذارید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *