اعتیاد چیست؟ چه زمانی مصرف مواد تبدیل به بیماری میگردد؟


اعتیاد چیست؟ 

اعتیاد یک بیماری مزمن و پیشرونده است که با وجود ایجاد مشکلات چشمگیر در حوزه فردی، خانوادگی، شغلی و اجتماعی، فرد توانایی متوقف کردن مصرف را ندارد. تا حدی که در طول روز به علت مشغله فکری زیاد در ارتباط با تهیه و مصرف مواد، علاوه بر اینکه زمان زیادی را صرف این کار می‌کند، سایر امور زندگی بیمار نیز تحت الشعاع مواد قرار می‌گیرد.

در این سری مقالات آقای حسین امیری طلب، یکی از مشاوران پزشک خوب، شما را با چگونگی شکل گیری اعتیاد و درمان آن آشنا می‌سازد. 

آیا مصرف تفننی مواد هم بیماری اعتیاد محسوب می‌شود؟

بر اساس تعریف بالا مصرف مواد زمانی بیماری محسوب می‌گردد که فرد توانایی توقف مصرف مواد را ندارد و عمده وقت، هزینه و توجه اش نیز معطوف به مواد شده است. تا جایی که در امور فردی، خانوادگی، شغلی و اجتماعی با مشکل جدی مواجه شده است.

تحقیقات علمی نشان می‌دهد که مصرف مواد به علت ایجاد تحمل و محرومیت در بدن امکان مصرف تفننی را از فرد می‌گیرد و بعد از مدت کوتاهی به مصرف مداوم تبدیل می‌شود.

مثل اینست که به فرد دستور دهید با وجود دیدن لیمو و استشمام بوی لیمو از ترشح بذاق دهانش جلوگیری نماید.

مصرف تفننی مواد، مساوی ورود بلاشک به بیماری اعتیاد است.

اعتیاد چگونه ادامه پیدا می‌کند؟

اعتیاد چگونه اتفاق می افتد؟

دو مفهوم بسیار مهم در اعتیاد که علاوه بر تداوم بیماری، مانع از توقف مصرف مواد می‌شوند مفاهیم تحمل و محرومیت است.

تحمل:

به میزان مواد یا دارو اشاره دارد که فرد در طول مصرف مداوم آن ماده یا دارو، به نشئگی اوایل مصرف نمی‌رسد و برای اینکه بتواند نشئگی مناسبی را تجربه نمایند یا به حالت عادی برگردد، مجبور است دوز بیشتری از آن ماده یا دارو را مصرف کند.

بسیاری از بیماران با این استدلال اضطراب خود را کاهش می‌دهند که می‌توانند مصرف خودشان را در همین اندازه نگه دارند و حتی تعداد دفعات مصرف را هم مدیریت کنند اما وقتی از آنها میپرسیم که چطور شد نتوانستند مدیریت کنند، همگی پاسخی مشخص دارند “میخواستیم اما نمیشد”.

چرا بیماران بعد از مدتی ماده مصرفی خودرا تغییر می‌دهند؟

در مصارف طولانی مدت و سنگین مواد یا دارو فرد به میزان دوز بسیار بالایی میرسد که آن ماده توانایی ایجاد نشئگی در بیمار را ندارد در این شرایط معمولا بیماران به سمت مصرف ماده ای قوی تر روی می‌آورند.

بدین صورت که بیمار از تریاک به سمت مصرف هرویین یا شیشه می‌رود.

طبق تحقیقات صورت گرفته در خصوص چرخه مصرف مواد، مشخص شده که معمولا مصرف کنندگان چرخه ثابتی در مصرف مواد و تغییر ماده مصرفی دارند.

بدین ترتیب که فرد در دوره نوجوانی با سیگار شروع می‌کند و بعد از مدتی ماده مصرفی خود را به ماده مخدر (مثل تریاک) تغییر می‌دهد.

معمولا چندین سال ماده مصرفی غالب مخدر است و بعد از مدتی ماده مصرفی به هرویین یا شیشه تغییر می‌کند.

البته تعداد قابل توجهی از مصرف کنندگان هم از ابتدا با شیشه یا هرویین شروع می‌کنند که طبیعتا آسیب های بیشتری را نیز تجربه می‌کنند.

بعضا مشاهده می‌شود بیماری که تمایلی به تغییر ماده مصرفی خود ندارد و میزان دوز مصرفی هم جوابگوی حالات وی نیست، اقدام به ترک محدود مواد می‌کند تا بتواند با مصرف مجدد مواد اثرات قبلی را تجربه کند.

بنابراین تعداد زیادی از این دست بیماران را در کمپ ها می بینید که دوره درمان بیشتر از سه هفته را نیز ثبت نمیکنند و به محض خروج از کمپ، اقدام به مصرف مواد می‌کند.

بسیاری از بیماران وحشت زیادی از علایم ترک دارند و حاضرند هر اتفاقی را تجربه کنند الا علایم ترک.

ترک اعتیاد

محرومیت:

به مجموعه علایمی اشاره دارد که فرد بعد از قطع مصرف مواد و رسیدن زمان مصرف، آنها را تجربه می‌کند و در موادهای مختلف متفاوت است. به طور مثال در مواد مخدر (تریاک، هروئین) فرد دردهای عضلانی شدید، آبریزش بینی، اسهال و استفراغ و … را تجربه می‌کند.

یا در مواد محرک مثل شیشه، فرد حملات اضطراب یا افسردگی شدید را تجربه می‌کند.

این علائم به قدری دردناک هستند که فرد برای مواجه نشدن با آنها معمولا توانایی توقف مواد را در خود نمی‌بیند و ترجیح می‌دهد که مصرف مواد را ادامه دهد یا درمان را نصفه رها کند.

البته لازم به توضیح است که علائم محرومیت، مدت زمان زیادی ادامه پیدا نمی‌کند و بعد از مدت کوتاهی بدن توانایی تطبیق با شرایط بدون مواد را پیدا میکند. ذهن و مغز تنها قسمتی از بدن است که توانایی تطبیق با شرایط بدون مواد را ندارد.

که در یادداشت جداگانه ای به آن پرداخته خواهد شد و در بخش درمان هم به روش های مواجهه با آن پرداخته خواهد شد.

بنابراین تا به اینجا، دو مورد از عمدترین دلایل ادامه مصرف و شکست درمان بیماران اعتیادی روشن شد.

بسیاری از خانواده ها زمانی که به درمان مراجعه می‌کنند و خواستار کمک جهت ورود بیمارشان به درمان هستند تاکید دارند که نمی‌توانند بیمار خود را درک کنند، که چرا به این اندازه از ترک مواد هراسناک هست و درمان را شروع نمی‌کند و یا درمان را نصفه رها می‌کند؟

به منظور درک بیشتر فرایندهای روانشناختی، رفتاری و هیجانی اعتیاد، یک عادت منفی از خودتان را به یاد بیاورید که قبلا اقدام به تغییر آن کرده اید (مثل کاهش وزن، شروع کردن یک رشته ورزشی، محدود کردن استفاده از گوشی و …).

با در نظر گرفتن زمان شروع به تغییر و حین ایجاد تغییر، به سوالات زیر پاسخ دهید:

  • چه افکاری داشتید؟ و این افکار، شما و تغییر رفتارتان را چگونه قضاوت و پیش بینی می‌کردند؟
  •  چه حسی داشتید؟ شدت آن حس چگونه بود و با گذر زمان چه تغییری می‌کرد؟
  •  و در نهایت به یاد بیاورید که چگونه تغییر را رها کردید و به حالت اولیه برگشتید؟

اگر به سوالات بالا با دقت پاسخ داده باشید، حال می‌توانید فرایندهای روانشناختی، رفتاری و هیجانی بیماری اعتیاد را بهتر درک کنید.

البته این توضیح صرفاً برای درک بیشتر چالش های بیماری اعتیاد بود و نباید به عنوان دلیلی بر ادامه مصرف مورد سوء استفاده قرار گیرد. زیرا روش های مبتنی بر پژوهش های علمی ثابت میکنند که فرد با یادگیری مهارت های لازم و طی کردن فرایند درمانی مناسب میتواند پاکی طولانی مدتی را تجربه نماید.

آیا اعتیاد درمان قطعی دارد؟

درمان اعتیاد

علاوه بر مفاهیم تحمل و محرومیت، دو نکته بسیار مهم دیگری که در تعریف اعتیاد وجود دارد مفاهیم مزمن و پیشرونده بودن اعتیاد است.

مزمن بودن اعتیاد

اشاره به این دارد که اگر فردی در طول یک سال به صورت مداوم به مصرف خود ادامه دهد. به علت تغییرات شناختی و نورولوژیکی که در مغز بیمار شکل می‌گیرد، درمان بیماری بسیار دشوار می‌شود. به صورتی که پژوهش های علمی نشان می‌دهد بیماری اعتیاد مانند بیماری های مزمن جسمی (دیابت و فشار خون) درمان قطعی ندارد و بیمار تا آخر عمر می‌بایست جلسات و برنامه درمانی خود را ادامه دهد. (در مطلب درمان بیشتر توضیح داده خواهد شد).

برخی از مواد همچون شیشه، ال اس دی، گل و … در کسانی که به لحاظ ژنتیکی آمادگی ابتلا به اختلالات سایکوتیک را دارند می‌توانند علائم سایکوتیک پایدار ایجاد نماید.

برای مطالعه مطالب بیشتر راجع به اختلالات سایکوتیک، کلیک کنید.

پیشرونده بودن اعتیاد

اشاره به این نکته دارد که به دلیل ایجاد تحمل در بدن، فرد مجبور است میزان ماده مصرفی خود را افزایش دهد و به دنبال آن زمان و هزینه بیشتری را جهت تهیه، مصرف و توقف اثرات آن کند.

بنابراین این عوامل باعث می‌شود که تمامی جنبه های زندگی بیمار از جمله خانواده، شغل، دوستان، تفریحات و سرگرمی، روابط بین فردی تحت الشعاع مصرف مواد قرار گیرد و هزینه های هنگفت زیادی را ایجاد نماید.

بنابراین اعتیاد به علت مزمن و پیشرونده بودن درمان قطعی ندارد و فرد می‌بایست تا آخر عمر مراقبت های درمانی دریافت کند.

و این تصور که با تعویض خون بیمار یا بستری سه ماهه در کمپ می‌توانند بیماری را درمان کنند یک تصورغلط و نادرست از اعتیاد است.

خانواده ها تا زمانی که بیماری اعتیاد را به صورت کامل نشناسند، دیدگاه مبتنی بر واقعیت را در خود ایجاد نکنند و روش های درمانی درست را پیگیری ننمایند، توانایی مبارزه با این بیماری را نخواهند داشت و تنها دستآوردشان یأس و ناامیدی خواهد بود.

عوامل هشداردهنده ابتلا به اعتیاد

تشخیص به موقع علائم مصرف مواد در پیشگیری و درمان بیماری اعتیاد بسیار موثر است. این در حالی است که بسیاری از خانواده ها به علت نداشتن اطلاعات کافی در خصوص اعتیاد و نشناختن علائم مصرف مواد توانایی تشخیص به موقع را ندارند. به راحتی از کنار علائم مصرف مواد عبور می‌کنند و زمانی متوجه بیماری اعتیاد می‌شوند که کار از کار گذشته است و فرزند یا همسرشان در دام بیماری اعتیاد است.

بسیاری از خانواده ها به دلایل مختلفی علائم و نشانه های مصرف را به صورت آگاهانه نادیده می‌گیرند.

عوامل هشداردهنده ابتلا به اعتیاد شامل موارد زیر است:

  • مصرف سیگار به خصوص در نوجوانان
  • تغییر آشکار در رفتار فرد به صورتیکه با تاریخچه رفتاری فرد همخوان نیست: مثل پرخاشگری های مکرر، تحریک پذیری و زود عصبانی شدن، گوشه گیری، افزایش یا کاهش غیرمعمول انرژی، افزایش یا کاهش اشتها، افزایش یا کاهش خواب، کاهش چشمگیر حضور در مهمانی ها و کناره گیری از جمع، انجام رفتارهای تکانشی
  • دروغگویی های مکرر
  • تغییرات خلق به صورتی که با تاریخچه هیجانی فرد همخوان نیست: مثل مهربان شدن، ولخرج شدن، بی عاطفه شدن یا عاطفه سطحی، بی تفاوتی، بی حوصلگی، خستگی، زیاد حرف زدن
  • تغییرات واضح در ظاهر: مثل آشفتگی در لباس پوشیدن، رعایت نکردن نظافت شخصی، تغییر رنگ صورت، لب ها و دور چشم، قرمزی چشم، زرد شدن نوک انگشتان
  • ایجاد مشکل در محل کار یا مدرسه
  • غیبت بی دلیل از محل کار یا مدرسه
  • افزایش بی دلیل و بی رویه هزینه های فرد

در صورتی که هر کدام از این نشانه ها را در فرزند یا همسرتان دیدید با جدیت بیشتری مساله را دنبال کنید.

 بدیهی است پیگیری هرچه سریع تر و اقدام به درمان به موقع، میتواند از پیش آمد خطرات جدی تر جلوگیری نماید.

نویسنده: حسین امیری طلب – رواندرمانگر و عضو سازمان نظام روانشناسی و مشاوره

‎پیام بگذارید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *