تاب آوری در برابر شرایط دشوار


تاب آوری چیست و چرا به آن نیاز داریم؟

چگونه در شرایط سخت زندگی استقامت داشته باشیم؟

آیا در اطرافتان فردی را سراغ دارید که علی رغم مواجهه با شرایط سخت و دشوار زندگی، استوار باقی مانده و به موفقیت های بزرگی دست یافته؟

اگر برایتان جالب است بدانید وجود کدام ویژگی روانشناختی به شما کمک می‌کند تا در دوره های سخت زندگی به خوبی بتوانید از پس مسائل بربیاید و دچار مشکلات ثانویه نشوید، خواندن مقاله زیر کمک کننده خواهد بود.

نویسنده: دکتر محمد همتی، روانشناس و استاد دانشگاه

مواجهه با سختی ها

تاب آوری (Resiliency)

یکی از ویژگی ها و توانمندی های مهم روانشناختی که امروزه مورد توجه روانشناسان است، تاب آوری است.

در پزشکی و روان­شناسی، تاب ­آوری نشانگر مقاومت جسمانی، ترمیم خودبخودی و توانایی برقراری دوباره آرامش هیجانی در موقعیت­ های استرس ­آور است.

بسیاری از فشارها و مشکلاتی که تجربه می‌کنیم ناشی از عواملی است که تغییر آنها در کنترل ما نیست.

بنابراین، لازم است توانایی خود را برای تحمل شرایط سخت افزایش دهیم.

تاب­ آوری به این معنی است که با وجود آنکه برخی از افراد با عوامل خطر و شرایط سخت متعددی روبرو می‌شوند و در نتیجه، احتمال بروز اختلال در آنها بیشتر است، ولی دچار اختلال نمی‌شوند.

تاب ­آوری سپر بلای افراد در معرض خطر است و آنها را در برابر آثار سوء مواجهه با عوامل خطر محافظت می‌­کند.

به نوعی، یک خودداری سازگارانه فردی در مقابله با مشکلات است.

اساساً تاب­ آوری به توانایی شخص در تغییر رفتار، در زمان­ های پریشانی اشاره دارد. افراد تاب آور، می‌­توانند با چالش­ ها روبرو شوند و مشکلات را به عقب برانند زیرا آنها آمادگی مواجهه با سختی­ ها را دارند.

ویژگی های افراد تاب آور

تحقیقات نشان می‌­دهند که افراد تاب ­آور، چند ویژگی مشترک دارند.

 این ویژگی ­ها عوامل محافظتی هستند که پیامدهای مثبت را به دنبال دارند.

دانشمندان معتقدند که افراد در حالت استرس از روش­ های مختلفی برای رسیدن به تاب­ آوری بهره می‌جویند، از جمله:

  •  سخت­ رویی
  •  داشتن دید مثبت نسبت به خود
  •  سر­پوش گذاشتن بر مشکلات
  • داشتن احساسات مثبت یا خنده رویی

تحمل مشکلات

با بررسی منابع می‌­توان عوامل مؤثر در تاب­ آوری را به این صورت توضیح داد:

عوامل شخصیتی موثر بر تاب آوری:

یک بازنگری از ادبیات پژوهشی نشان داده است که صفات شخصیتی مانند خودتنظیمی، عزت نفس، مهارت های حل مسئله، مهارت های بین فردی و اجتماعی خوب، تعهد مذهبی و سخت رویی در آزمودنی های تاب آور چشم گیر است و رفتار آن ها تحت کنترل منبع درونی می‌­باشد.

  • خودتنظیمی

یک ظرفیت فردی برای استفاده از استعداد­های شخصی است زمانی که فرد یک استرس مزمن یا آسیب را تجربه می‌کند.

  • عزت نفس

یک حالت هیجانی است که از نوعی خود­فهمی در مورد کفایت شخصی خود توسط دیگران و شناسایی آن منبعث می‌شود. اگرچه عزت نفس در مواردی از جوانان محافظت می‌کند، با این وجود در موارد دیگر این گونه نیست. شواهدی موجود نیست که کار کردن روی عزت ­نفس به تنهایی می‌تواند رفتارهای پر خطر را کاهش دهد.

  • مهارت­های حل مسئله و توانائی­های ذهنی خوب و توسعه یافته

فرد تاب ­آور لزوماً از لحاظ ذهنی با استعداد نیست، بلکه از مهارت­ های حل مسئله خوب نیز برخوردار است. این مهارت­ های ذهنی به او کمک می‌کند تا بتواند هنگامی که قسمت­ هایی از زندگی ­اش آشفته شده است، تکانه­ های خود را کنترل کرده و تمرکز خود را حفظ کند.

  • مهارت های بین فردی و اجتماعی خوب

جوانان تاب ­آور شخصیت­ هایی دارند که روابط حمایتی را جذب و حفظ می­ کند. آموزش مهارت­ های اجتماعی، به ویژه آموزش به نوجوانان که یاد بگیرند که در مقابل فشارهای همسالان و درگیر شدن در رفتارهای پر خطر مقاومت کنند، نقش به سزایی در جلوگیری از فعالیت­ های زود هنگام جنسی، سیگار کشیدن و مصرف ماری­ جوآنوا دارد.

  • تعهد مذهبی

مجهز بودن جوانان به یک احساس امنیت و تعلق به منبعی لایزال، باوری است که زندگی آن­ها را معنا می‌­بخشد و به آن­ها اعتماد می‌دهد تا در مواقع سختی، تاب بیاورند.

  • کنترل درونی و بیرونی یا منبع کنترل

رفتارهای مختلف افراد بر این مبنا بنا شده که آیا آنها در شکست ­ها و موفقیت­ هایشان نقش دارند (منبع کنترل درونی ) یا عوامل خارجی مانند شانس، اقبال یا اشخاص دیگر در آن مورد مؤثر هستند (منبع کنترل بیرونی).

  • سخت رویی (Hardiness) یا تحمل پذیری روان شناختی

این اصطلاح در مورد افرادی به کار می رود که ظرفیت مقاومت در برابر تأثیرات منفی استرس را دارا می‌باشند. سخت رویی یک صفت شخصیتی است که به کرات ثابت شده است که می‌تواند تاب ­آوری را در شرایط مختلف استرس ­زا تقویت کند.

افراد “سخت رو” حس شدیدی از تعهد در زندگی و کار دارند. آنها بر خود تسلط دارند و از چالش های زندگی استقبال می‌کنند و از آنها نمی‌هراسند. این افراد تعاملی فعال با دیگران داشته و به جای فرار از مشکلات، آن­ها را رفع می‌کنند و گفته می‌شود این چنین رفتارهایی تأثیرات مخرب استرس را کمتر می‌­کنند.

  • ترسیم هیجانات مثبت

مطالعات مختلف نشان دادند که داشتن احساسات خوب نشانگر تاب­ آوری است.

عوامل محیطی نیز، بر تاب آور شدن افراد اثرگذار است.

عوامل محیطی موثر بر تاب آوری افراد

عواملی شامل کیفیت و کمیت خانواده ­ها، حمایت دوستان و  منابع اجتماعی، پیوندهای مذهبی، تأثیرات فرهنگی را بر تاب­ آوری موثرند.

 افرد می‌­توانند مهارت­ های حل مسئله را از خانواده خود بیاموزند.

 وجود چهار ویژگی در خانواده در حل مسئله مؤثر است:

  •  خانواده ­هایی که مشکلات را به موقع تشخیص می‌­دهند
  • می‌پذیرند که مشکلات بخشی طبیعی از زندگی است و نشانه ضعف نیست
  • همه اعضا با هم برای حل مشکل تلاش می‌کنند
  • درحالیکه سایر اعضاء خانواده نظرهای خود را بیان می‌­کنند، نقش رهبری را به والدین محول می‌­کنند.

خانواده­ هایی که برای هدف مشترکی دور هم جمع می‌شوند، برای حل مشکلات با هم تلاش می‌کنند، برای یکدیگر احترام قائل هستند و نقش خوبی را ایفا می‌­کنند، در ارتقاء تاب ­آوری به اعضای خانواده خود کمک می‌کنند.

نویسنده : دکتر محمد همتی – روانشناس

‎پیام بگذارید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *