برای کم خونی چی بخوریم؟ بهترین غذا برای کم خونی چیست؟

توسط مهناز جلدی
این مقاله توسط مهناز جلدی ترجمه شده است.

‌در افرادی که دچار کم خونی و فقر آهن هستند، علاوه بر مصرف مکمل‌های آهن داشتن یک رژیم غذایی متعادل و سرشار از آهن ضروری است. در این مقاله به برسی مواد غذایی مناسب برای کم خونی اشاره کرده‌ایم.

فهرست مطالب
  •  

    کم‌خونی چیست؟

    کم خونی یا آنمی (Anemia) زمانی اتفاق می‌افتد که سطح گلبول‌های قرمز خون به حد کافی نباشد. این اتفاق به دلیل خونریزی، تخریب گلبول‌های قرمز یا عدم توانایی بدن در تولید تعداد کافی گلبول قرمز رخ می‌دهد. این بیماری انواع مختلفی دارد که شایع‌ترین نوع آن «کم خونی فقر آهن» است.

    گلبول‌های قرمز خون حاوی پروتئینی به نام «هموگلبین» هستند. این پروتئین سرشار از آهن است. اگر آهن به مقدار کافی وجود نداشته باشد بدن نمی‌تواند هموگلبین مورد نیاز خود را بسازد. این یعنی گلبول‌های قرمز هم به مقدار کافی تولید نمی‌شوند و اکسیژن‌رسانی به اعضای بدن مختل می‌شود.

    کمبود ویتامین B12‌ و اسید فولیک هم می‌تواند میزان گلبول‌های قرمز خون را تحت تاثیر قرار دهد. رژیم غذایی مناسبی که سرشار از ویتامین‌های گروه B، ویتامین C و آهن است در درمان کم خونی نقش مهمی دارد. مواد غذایی مناسب برای کم خونی در ادامه این مقاله آمده است. توجه داشته باشید که اگر علائم کم خونی را دارید با پزشک مشورت کنید تا در صورت لزوم برایتان مکمل آهن تجویز شود.

    شایع‌ترین نوع کم‌خونی

    یکی از شایع‌ترین نوع کم‌خونی در جهان، فقر آهن است. بیشتر زنان و دخترانی که در سنین ۱۵ تا ۵۰ سالگی قرار دارند به این کم‌خونی مبتلا می‌شوند. به همین دلیل است که خانم‌ها در زمان بارداری و شیردهی به نوزاد، به کم خونی شدید مبتلا می‌شوند.
    معمولا فقرآهن در بدن با علائمی چون خشکی پوست، کم رنگ شدن لب‌ها، احساس خستگی و خواب آلودگی و …. خود را نشان می‌دهد.

    چه افرادی بیشتر در معرض کم‌خونی قرار دارند؟

    خانم‌ها و آقایان درهر گروه سنی که باشند در معرض کم خونی قرار دارند. اما بیشتر خانم‌هایی که در سن ۱۵ تا ۴۹ سالگی قرار دارند به دلیل عادت ماهانه خون زیادی را از دست می‌دهند. به همین دلیل بیش از سایرین به فقز آهن و کم خونی مبتلا می‌شوند. خانم‌های باردار و خانم‌هایی که تازه زایمان انجام داده‌اند هم ممکن است به کم‌خونی مبتلا شوند.
    از دیگر گروه‌هایی که بیشتر در معرض کم خونی قرار دارند می‌توان به کودکان بدغذا، گیاه‌خوارن اشاره کرد.
    علائم کم خونی

    علائم کم‌خونی چیست؟

    کم خونی هم همانند سایر بیماری‌ها در بدن علائم و نشانه‌های خاصی دارد. این علائم عبارتنداز:

    • رنگ پریده صورت و بی‌حالی
    • درد در قسمت قفسه سینه
    • عدم تمرکز و تپش قلب
    • تنگی نفس
    • بیقراری و ناراحتی
    • افسردگی و کسالت
    • حساس شدن به دمای هوای پایین

    مواد غذایی مناسب برای کم خونی

    اصلاح برنامه غذایی هفتگی برای افراد کم خون اولین گام درمان آنمی است. بهترین رژیم غذایی کم خونی باید شامل غذاهای سرشار از آهن و سایر ویتامین‌های ضروری برای تولید هموگلبین و گلبول‌های قرمز خون باشد. همچنین مواد غذایی که به جذب بهتر آهن در بدن کمک می کنند باید در رژیم غذایی گنجانده شوند.

    دو نوع آهن در مواد غذایی وجود دارد:

    1. آهنی که در گوشت قرمز، غذاهای دریایی و گوشت پرندگان وجود دارد.
    2. آهن موجود در غذاهای گیاهی و سایر مواد غذایی غنی از آهن

    هر دو نوع آهن در بدن جذب می‌شوند؛ اما آهن موجود در گوشت راحت‌تر توسط بدن جذب می‌شود. برای درمان غذایی کم خونی از منابع دریافت آهن که در ادامه به آن‌ها اشاره شده استفاده کنید:

    ۱. سبزیجات برگ دار

    سبزیجات برگ دار – به ویژه سبزیجات تیره رنگ – یکی از بهترین منابع دریافت آهن هستند. این سبزیجات شامل:

    • اسفناج
    • شلغم
    • کلم سبز
    • برگ چغندر
    • سبزی قاصدک

    بعضی سبزیجات مثل برگ چغندر و کلم سبز علاوه بر آهن حاوی «فولیک اسید» هم هستند. اگر در رژیم غذایی، فولیک اسید به مقدار کافی وجود نداشته باشد نوع دیگری از کم خونی به نام «کم خونی فولیک اسید» اتفاق می‌افتد. مرکبات، حبوبات و غلات منابع مناسبی برای دریافت فولیک اسید هستند.

    بعضی از سبزیجاتی که برگ‌های تیره رنگ دارند – مثل اسفناج – علاوه بر آهن مقادیر بالایی «اگزالات» هم دارند. اگزالات می‌تواند با آهن ترکیب شده و از جذب آهن غیر حیوانی جلوگیری کند. بنابراین صرفاً مصرف سبزیجات نمی‌تواند به رفع نیاز بدن به آهن کمک کند.

    ویتامین C هم به جذب بهتر آهن کمک می‌کند. پرتقال، فلفل قرمز و توت فرنگی منابعی هستند که به جذب بهتر آهن در خون کمک می‌کنند.

    ۲. گوشت قرمز و گوشت پرندگان

    گوشت قرمز (مثل گوشت گوسفند) و گوشت سفید (مثل گوشت مرغ) هر دو جزو مواد غذایی مناسب برای کم خونی هستند؛ با اینحال در گوشت قرمز مقادیر بیشتری آهن یافت می‌شود. خوردن گوشت به همراه مواد غذایی غیر حیوانی حاوی آهن (مثل سبزیجات) و میوه‌های سرشار از ویتامین C (مثل لیمو ترش) جذب آهن را افزایش می‌دهد.

    ۳. جگر و کم خونی

    با اینکه خیلی‌ها از مصرف گوشت جگر اجتناب می‌کنند اما این ماده غذایی باز هم طرفداران پر و پا قرص خود را دارد. اگر شما هم تا به حال از خوردن جگر اجتناب می‌کردید، بهتر است بدانید که جگر حاوی مقادیر بالایی از آهن و فولیک اسید است. همچنین گوشت دل، جگر، قلوه و زبان سرشار از آهن است.

    ۴. غذاهای دریایی

    صدف خوراکی، خرچنگ، میگو و بسیاری از انواع ماهی‌ها حاوی آهن هستند. ماهی‌هایی که دارای مقادیر بسیار بالای آهن هستند عبارتند از:

    • ماهی تن تازه یا کنسروی
    • پرستو ماهی
    • ماهی سالمون تازه یا کنسروی

    ماهی ساردین هم سرشار از آهن است؛ اما علاوه بر آن، مقادیر بالایی کلسیم هم دارد. کلسیم در ترکیب با آهن از جذب آن جلوگیری می‌کند. در نتیجه غذاهایی که کلسیم دارند (مثل شیر، ماست، دوغ و پنیر) نباید با غذاهای سرشار از آهن مصرف شوند.اکثر ماهی ها حاوی  آهن و مواد غذایی مناسب برای کم خونی هستند.

    مبارزه با کم‌خونی بدن با صبحانه مقوی

    در کنار استفاده از داروهایی که پزشک برای رفع کم‌خونی فرد تجویز می‌کند، می‌توانید موادغذایی مناسب کم خونی را در برنامه غذایی خود قرار دهید. مصرف این موادغذایی به داروها می‌تواند درمان کننده کم‌خونی شما باشد. معمولا صبحانه اولین وعده‌ای است که فرد در ابتدای صبح میل می‌کند، مصرف موادغذایی مقوی در این وعده می‌تواند به طور کامل جذب بدن شود. بهتر است در صبحانه خود مواد غذایی زیر را بگنجانید:

    • شیره انگور

    شیره انگور دارای تب گرم و تری است، به همین دلیل همه‌ی افراد می‌توانند از آن استفاده کنند. شیره انگور علاوه بر مواد مقوی که در خود دارد سرشار از ویتامین A، B، C است. شیره انگور شیرین است و قند بسیار بالایی دارد، به همین دلیل می‌تواند یک ماده مقوی و مغذی برای وعده صبحانه باشد. استفاده از شیره انگور در صبحانه می‌تواند انرژی مورد نیاز بدن را تا پایان روز تامین کند. به دلیل طبع گرمی که دارد می‌تواند در فصول سرد سال درمان کننده بیماری‌ها باشد.

    • حلوا ارده

    حلوا ارده از دانه‌های کنجد تهیه می‌شود و خواص آن مشابه با ارده است. این ماده غذایی سرشار از آهن است و برای افرادی مناسب بوده که از فقر آهن رنج می‌برند. استفاده از این ماده غذایی می‌تواند در بهبود کمبود آهن بسیار موثر عمل کند.

    • روغن کنجد

     نوعی روغن گیاهی است که از دانه‌های کنجد تهیه می‌شود. این روغن خواص بسیار بالایی دارد و سرشار از ویتامین E است. از آنجایی که ارده و حلوا ارده از کنجد تهیه می‌شوند، می‌توانیم بگوییم که خواص روغن کنجد هم همانند حلوار ارده بسیار بالاست.

    مواد غذایی مناسب برای کم خونی (غنی شده با آهن)

    بسیاری از مواد غذایی با آهن غنی سازی شده‌اند. می‌توانید این غذاها را هم به رژیم غذایی خود اضافه کنید (مخصوصاً اگر گیاهخوار هستید یا نمی‌توانید سایر مواد غذایی دارای آهن را بخورید):

    • آبمیوه‌های طبیعی غنی سازی شده
    • غلات آماده غنی سازی شده
    • غذاهایی که با آرد سفید یا آرد ذرت غنی سازی شده تولید شده‌اند (مثل ماکارونی و نان‌های غنی شده)
    • برنج سفید غنی شده با آهن

    ۱. حبوبات

    حبوبات هم جزو مواد غذایی مناسب برای کم خونی به ویژه در افراد گیاهخوار هستند:

    • لوبیا قرمز
    • سویا
    • لوبیا چشم بلبلی
    • لوبیا چیتی
    • نخود
    • نخود فرنگی
    • لوبیا سیاه
    • لوبیا لیما (لوبیا عروس)

    ۲. آجیل و دانه‌ها

    در بین آجیل و دانه‌ها هم می‌توان مواد غذایی مناسبی برای درمان کم خونی پیدا کرد. این مواد غذایی را هم می‌توان به تنهایی خورد و هم می‌توان همراه با سالاد یا ماست سرو کرد. بعضی از این دانه‌ها عبارتند از:

    • تخم کدو
    • پسته
    • بادام هندی
    • شاهدانه
    • تخم آفتابگردان
    • دانه کاج

    بادام درختی هم مقادیر بالایی از آهن را دارد. اما از آنجا که مقادیر کلسیم بالایی هم دارد به بالا بردن سطح آهن در خون کمک زیادی نمی‌کند.‌

    میوه های خونساز برای بدن

    میوه‌های خون‌ساز برای بدن

    در کنار مصرف مکمل‌های دارویی استفاده از میوه‌ها می‌توان یک منبع مناسب برای درمان کم‌خونی فرد باشد. شاید برایتان این سوال پیش بیاید که مصرف کدام میوه‌ها می‌تواند مشکل کم‌خونی فرد را برطرف کند؟ در ادامه با ما همراه باشید تا با این میوه‌ها آشنا شوید.

    • انار: یکی از میوه‌هایی که خواص درمانی فوق‌العاده بالایی دارد، انار است. مصرف انار می‌تواند میزان پلاکت‌های خون و هموگلوبین بدن را تنظیم کند. انار منبع بسیار غنی از اسید آسکوربیک، آهن، ویتامین A، C، E است.  
    • پرتغال: میوه پرتغال سرشار از آهن است، اما آهن موجود در پرتغال به دلیل وجود ویتامین C سریع‌تر و بهتر جذب بدن می‌شود.  
    • سیب: استفاده روزانه از یک سیب می‌تواند منبع بسیاری غنی برای تولید آهن و هموگلوبین خون باشد. از طرفی سیب به سم‌زدایی بدن کمک بسیاری می‌کند.
    •  موز: مصرف مور می‌تواند منجبر به تحریک هموگلوبین خود شود، به اینترتیب میزان آهن در بدن فرد افزایش پیدا می‌کند. خواص موز مشابه با یک سرنگ پر ب کمپلکس است. از این رو مصرف موز به ساخت گلبول‌های قرمز خون کمک بسیاری می‌کند.
    • آلو: استفاده از آلو خشک می‌تواند به افزایش میزان آهن، منیزیم و ویتامینC بدن کمک بسیاری کند.
    • خرمالو: این میوه زمستانی مقدار مس بسیار بالایی دارد، از این رو می‌تواند به جذب آهن در بدن کمک بسیاری کند.  
    • هلو: یکی از میوه‌هایی که علاوه بر داشتن ویتامین و آهن بالا می‌تواند باعث کاهش وزن بدن شود، هلو است.
    • گیلاس: گیلاس به دلیل داشتن آهن و ویتامینC بالایی که دارد، یک میوه کم خونی مناسب برای کودکان است.
    • انبه: این میوه به دلیل خواص بالایی که دارد به عنوان پادشاه میوه‌ها شناخته شده است. املاح مغذی، آهن و ویتامین C آن می‌تواند درمان کننده کم‌خونی و فقر آهن باشد.
    • طالبی: یکی از میوه‌های تابستانی که سرشار از مس، آهن، منیزیم، منگنز، فسفر و کلسیم بوده، طالبی است. این میوه تاثیر بسیار زیادی روی اکسیژن سطح خون بدن دارد.
    • انجیر: انجیر دارای آهن و ویتامین C بسیار بالایی است. از این رو افرادی که فقر آهن دارند به راحتی می‌توانند از انبه استفاده کنند.

    درمان کم‌‎خونی با معجون‌های خون‌ساز

    ۱. معجون سیب قرمز؛ درمان کم‌خونی

    مواد لازم:

    • سیب یک کیلو
    • عرق بیدمشک دو لیوان
    • عسل پنج قاشق غذاخوری
    • گلاب یک قاشق غذاخوری

    طرز تهیه:
    سیب‌ها را رنده کنید سپس با دیگر مواد ترکیب کنید. اجازه دهید به مدت ۲۴ ساعت در یخچال استراحت کند تا جا بیفتد، سپس روزی دو تا سه لیوان از آن میل کنید.

    ۲. معجون شیره انگور

    مواد لازم:

    • شیره انگور ۱۰پیمانه
    • سرکه انگور یک پیمانه

    طرز تهیه:
    این مواد را با هم ترکیب کنید. به دلیل غلظت بالایی که دارد لازم است تا با آب ترکیب شود. روزی سه تا پنج لیوان از آن را مصرف کنید تا کم‌خونی و فقرآهن شما بهبود پیدا کند.

    ۳. معجون خشکبار

    مواد لازم:

    • انجیر خشک پنج عدد
    • بیسکوئیت یک بسته
    • عرق بیدمشک نصف پیمانه
    • موز یک عدد
    • تخم خرفه ۳۰ گرم
    • کشمش پلویی ۳۰ عدد
    • برگ زردآلود ۱۰ عدد
    • عسل یک قاشق غذاخوری
    • دارچین نصف قاشق غذاخوری

    طرز تهیه:
    همه‌ی مواد را درون میکسر بریزید و له کنید. سپس با مغز بادام، مغز پسته و .. آن را تزئین کرده و نوش جان کنید.

    بهترین راه برای درمان کم‌خونی چیست؟

    معمولا بهترین راه برای پیشگیری از کم‌خونی بدن، استفاده از موادغذایی مقوی در برنامه غذایی روزانه است. می‌توان گفت که بهترین راه برای درمان کم خونی بدن استفاده از داروهای تجویز شده پزشک در کنار داشتن یک برنامه غذایی مناسب است.

    داروی درمان کم‌خونی چیست؟

    داروهای کم‌خونی انواع و اقسام مختلفی دارند، معمولا پزشک با توجه به میزان کم خونی و شرایط بدنی فرد این داروها را تجویز می‌کند. در ادامه با انواع داروهای کم‌خونی آشنا خواهید شد:

    1. فروس سولفات: یکی از رایج‌ترین و پرمصرف‌ترین داروهای کم خونی، فروس سولفات است. از این قرص برای درمان کم خونی شدید و فقرآهن چون استفاده می‌شود. مصرف این قرص آهن می‌تواند عوارضی را برای بدن به همراه داشنه باشد، معمولا با مصرف فروس سولفات مجرای گوارشی تحریک می‌شود و تهوع و درد را برای فرد به همراه می‌آورد.
    2. اسید فولیک: اسید فولیک در واقع همان فولات است. فولات نوعی از ویتامین B است که به طور طبیعی در مواد غذایی و خوراکی‌ها وجود دارد. اما اسید فولیک شکل دارویی آن است و برای افرادی مناسب است که در برنامه غذایی خود اسید فولیک را قرار نمی‌دهند. اسید فولیک یکی از مکمل‌های ضروری برای رشد و سلامتی بدن است، به همین دلیل برای مادران باردار اسید فولیک تجویز می‌شود تا علاوه بر اینکه از مشکلات و خطرات حین زایمان جلوگیری شود، جنین هم در وضعیت سلامتی قرار بگیرد.
      مصرف اسید فولیک برای بدن بسیار ضروری است، ورزشکاران که فعالیت ورزشی بالایی دارند هم در معرض کمبود فولات قرار دارند. به همین دلیل مصرف اسید فولیک هم برای این دسته از افراد با تجویز پزشک توصیه می‌شود.
    3. آهن فیفول: یکی از داروهای درمان کننده کم‌خونی که هم برای آقایان هم برای خانم‌ها تجویز می‌شود، آهن فیفول است. کپسول‌های آهن فیفول دارای آهن و اسید فولیک هستند به همین دلیل برای درمان فقرآهن و کم خونی در دوران قاعدگی بانوان هم مورد استفاده قرار می‌گیرد. مصرف کپسول‌های آهن فیفول برای دوران بارداری هیچ عوارضی ندارد.

    عوامل موثر برای جذب آهن در بدن

    به طور کلی باید در حین استفاده از داروهای مربوط به بیماری کم‌خونی به چند نکته توجه داشت:

    1. قرص آهن را به هیچ عنوان خورد نکنید، آن را درسته بخورید.
    2. با توجه به دستور پزشک قرص آهن را مصرف کنید.
    3. بعد از خوردن قرص آهن از نوشیدن چای، شیر، قهوه، شکلات و … خودداری کنید. این موادغذایی باعث کاهش جذب آهن در بدن می‌شوند.

    در بسیاری از مواقع ممکن است با توجه به شرایط بدن، آهن به درستی و به صورت کامل جذب بدن نشود. استفاده از بعضی موادغذایی می‌تواند جذب آهن را بیش از پیش افزایش دهد. ازجمله این موادغذایی می‌توان به موادغذایی اشاره کرد که سرشار از بتاکاروتن، ویتامینE، ویتامینC، ویتامینA، بتاکاروتن، گوشت، مرغ و ماهی اشاره کرد.  

    نکات مهم برای پشگیری از کم‌خونی

    کم خونی انواع مختلفی دارد، البته همه‌ی آن‌ها قابل پیشگیری نیستند اما با رعایت چند نکته می‌توان حدالامکان از ابتلا به آن جلوگیری کرد.

    1. مصرف نوشیدنی‌های کافئین دار چون چای، قهوه و … را کنترل کنید.
    2. سعی کنید در برنامه غذایی خود موادغذایی که سرشار از آهن، ویتامینB12، ویتامینC و اسید فولیک است را قرار دهید.
    3. اگر در خانواده شما کم‌خونی یک بیماری ارثی است بهتر است برای پیشگیری به پزشک مراجعه کنید.

    سخن پایانی پزشک خوب

    برای درمان آنمی باید ترکیبی از مواد غذایی مناسب برای کم خونی را مصرف کرد. رژیم غذایی سرشار از سبزیجات تیره رنگ، آجیل و دانه‌ها، غذاهای دریایی، گوشت قرمز، حبوبات و همچین سبزیجات و میوه‌های حاوی ویتامین C می‌تواند به کنترل آنمی کمک کند. توجه داشته باشید که ممکن است دریافت آهن مورد نیاز بدن به تنهایی از طریق غذا امکان پذیر نباشد. به همین دلیل حتماً با پزشک خود در این مورد مشورت کنید.

    در رژیم غذایی خود موارد زیر را به خاطر داشته باشید:

    • غذاهای حاوی آهن را به همراه غذاهایی که جذب آهن را متوقف می‌کنند مصرف نکنید:
      قهوه، چای، تخم مرغ و غذاهای حاوی کلسیم مانع از جذب آهن می‌شوند.
    • غذاهای حاوی ویتامین C را به همراه آهن مصرف کنید تا جذب آهن بالاتر برود:
      گوچه، پرتقال، لیمو ترش و توت فرنگی به جذب بیشتر آهن کمک می‌کنند.
    • غذاهای دارای آهن را با مواد غذایی حاوی بتا کاروتن (Beta carotene) مصرف کنید:
      فلفل قرمز، لبو و زردآلو از جمله این مواد غذایی هستند.
    • از انواع مواد غذایی حاوی آهن – چه گیاهی و چه حیوانی – در طول روز استفاده کنید. همچنین مصرف همزمان آن‌ها با هم جذب آهن را بالاتر هم می‌برد.
    • غذاهای حاوی فولات و ویتامین ب ۱۲ را به رژیم غذایی خود اضافه کنید تا به تولید گلبول‌های خونی کمک کنید.

    منبع:

    Health Line


    داشتن یک رژیم غذایی متعادل و غنی از مواد غذایی مورد نیاز بدن برای حفظ سلامتی بدن ضروری است. در صورتی که دچار کم خونی هستید و نیاز به یک برنامه غذایی متعادل سرشار از آهن دارید می‌توانید با متخصصان تغذیه پزشک خوب مشورت کنید برای دریافت غیر حضوری نوبت ویزیت از پزشکان تغذیه روی دکمه زیر کلیک کنید:

    لیست متخصصان تغذیه

    دیگر مقالات پیشنهادی پزشک خوب