آریتمی قلبی: چرا ضربان قلب نامنظم میشود؟ | علت، علائم و درمان آریتمی قلبی

توسط مهناز جلدی
این مقاله توسط مهناز جلدی ترجمه شده است.

آریتمی قلبی به معنی ضربان غیرطبیعی قلب است. در این حالت قلب خیلی سریع یا خیلی کند می‌زند یا ضربان نا منظمی دارد. وقتی سیگنال‌های الکتریکی که مسئول هماهنگ ساختن ضربان‌ها هستند به درستی فعالیت نمی‌کنند آریتمی رخ می‌دهد. این مشکل در اکثر مواقع بی خطر است. اما اگر علت آن به وجود آمدن نارسایی قلبی یا نقص باشد ممکن است باعث به وجود آمدن مشکلات جدی برای فرد شود. در این مقاله آریتمی، علت، علائم و در نهایت درمان مناسب آن را بررسی می‌کنیم.

فهرست مطالب

آریتمی قلبی چیست؟

«آریتمی» (Arrhythmia) به مجموعه‌ای از اختلالات ضربان قلب گفته می‌شود که باعث بی نظم شدن ضربان‌ها، کند یا سریع شدن آن‌ها می‌شود. انواع آٰریتمی قلبی عبارتند از:

  • برادیکاردی (Bradycardia): ضربان کند
  • تاکیکاردی (Tachycardia): ضربان سریع
  • ضربان قلب نامنظم یا پرش قلب (فیبریلاسیون)
  • انقباض نارس بطنی

بسیاری از انواع آریتمی مشکل جدی ایجاد نمی‌کنند. با اینحال گاهی می‌توانند خطر ایست قلبی و سکته مغزی را افزایش دهند.

ضربان قلب نرمال چگونه است؟

پزشکان برای اندازه‌گیری ضربان قلب نرمال از ضربان قلب در حالت استراحت استفاده می‌کنند. ضربان قلب استراحت تعداد ضربان‌ها در دقیقه در حال استراحت (bpm) است.

میزان نرمال ضربان قلب در حال استراحت برای هر فرد متفاوت است. انجمن قلب آمریکا (AHA) این عدد را بین ۶۰ تا ۱۰۰ (bpm) تعیین کرده است.

قلب باید با ریتم منظمی بزند و بین هر ضربان فواصل منظمی وجود داشته باشد. هر ضربان دو بخش دارد:

  1. انقباض: برای اکسیژن رسانی به خونی که از بدن برگشته است.
  2. پمپاژ: بیرون رفتن خون تمیز و غنی از اکسیژن از قلب به بدن

اندازه گیری ضربان قلب با نبض هم امکان پذیر است. بهترین محل‌هایی که می‌توان از روی نبض آن‌ها ضربان را اندازه‌گیری کرد عبارتند از:

  • مچ دست
  • داخل بازوها
  • کنار گردن
  • بالای پا

اگر نیاز به دریافت راهنمایی در این زمینه دارید،روی دکمه زیر کلیک کنید
لیست متخصصان قلب
قلب

انواع آریتمی قلبی

در ادامه انواع مختلف آریتمی را بررسی می‌کنیم:

فیبریلاسیون دهلیزی

در این شرایط ضربان دهلیزها نامنظم است و اغلب با تاکی کاردی همراه است. آریتمی فیبریلاسیون دهلیزی اغلب در افراد بالای ۶۵ سال شایع است. در این نوع آریتمی قلبی دهلیزها به جای اینکه یک انقباض قوی داشته باشند تپش قلب سریع را ایجاد می کنند.

فلوتر دهلیزی (Atrial Flutter)

همانطور که گفتیم فیبریلاسیون باعث ایجاد تپش‌های نامنظم و تصادفی در دهلیزها می‌شود. در فلوتر دهلیزی بخشی از دهلیز به درستی کار نمی‌کند. در نتیجه الگوی ضربان قلب یک الگوی غیر طبیعی اما پیوسته خواهد داشت. برخی افراد هم فیبریلاسیون و هم فلوتر را تجربه می‌کنند. فلوتر دهلیزی یک نوع آریتمی قلبی جدی است و در صورت عدم درمان می‌تواند باعث فیبریلاسیون دهلیزی شود.

تاکی کاردی فوق بطنی

در تاکی کاردی فوق بطنی (SVT) ضربان قلب سریع اما منظم و با ریتم مشخص است. افزایش ضربان قلب ممکن است چند ثانیه یا چند ساعت طول بکشد. پزشکان قلب و عروق فلوتر و فیبریلاسیون دهلیزی را زیرمجموعه تاکی کاردی فوق بطنی دسته بندی می کنند.

تاکی کاردی بطنی

تحت این شرایط سیگنال‌های الکتریکی در بطن حالت غیرطبیعی دارند و باعث ضربان قلب تند و غیر طبیعی می‌شوند. این نوع آریتمی قلبی معمولا در افرادی که قلبشان در اثر حمله قلبی آسیب دیده است رخ می‌دهد.

فیبریلاسیون بطنی (تارلرزه بطنی)

در این اریتمی انقباض بطن‌ها سریع، ناهماهنگ و پرشی است. در این شرایط بطن‌ها به جای پمپاژ قلب دچار لرزش‌های غیر طبیعی و نامنظم می‌شوند. فیبریلاسیون بطنی که اغلب به علت یک ناراحتی قلبی ایجاد می‌شود یا به دنبال حمله قلبی رخ می‌دهد می‌تواند جان بیمار را تهدید کند.

سندرم qt طولانی

سندرم QT طولانی اختلالی است که باعث ضربان قلب سریع و ناهماهنگ و از حال رفتن بیمار می‌شود. همچنین دارا بودن استعداد ژنتیکی یا مصرف برخی داروهای خاص هم در بروز این سندرم نقش دارند.

چرا ضربان قلب نامنظم میشود؟ (علت آریتمی قلبی)

وجود هرگونه اختلالی در سیگنال‌های الکتریکی که انقباض‌های قلبی را ایجاد می‌کنند می‌تواند منجر به اریتمی قلبی شود. عوامل مختلفی باعث اختلال در کارکرد قلب می‌شوند. از جمله:

  • سوء مصرف الکل
  • دیابت
  • اختلال سوء مصرف مواد
  • مصرف بیش از حد قهوه
  • بیماری‌های قلبی مثل نارسایی احتقانی قلب
  • فشار خون بالا
  • تیروئید پرکار
  • استرس
  • اسکار قلب (ایجاد بافت همبند بعد از حمله قلبی)
  • سیگار کشیدن
  • مصرف برخی مکمل‌های گیاهی و تغذیه‌ای
  • مصرف برخی داروهای خاص
  • تغییرات ساختاری در قلب

اگر نیاز به دریافت راهنمایی در این زمینه دارید،روی دکمه زیر کلیک کنید
لیست متخصصان قلب

اگر فردی هیچ مشکل قلبی نداشته باشد تا زمانی که یک یا چند تا از شرایط بالا را نداشته باشد احتمال اینکه دچار آریتمی قلبی شود بسیار اندک است. در افرادی که مشکل قلبی دارند سیگنال‌های الکتریکی قلب به درستی منتقل نمی‌شوند و اریتمی ایجاد می‌شود.

ضربان قلب سریع

علائم آریتمی قلبی چیست؟

آریتمی لزوماً علائم مشخصی را از خود نشان نمی‌دهد. ممکن است پزشک در حین انجام آزمایش‌های روتین یا نوار قلب متوجه آن شود. البته حتی اگر فردی علائم آریتمی قلبی را داشته باشد لزوماً به معنی آریتمی شدید نیست. در ادامه علائم آریتمی را بسته به نوع آن بررسی می‌کنیم.

علائم تاکی کاردی

  • تنگی نفس
  • سرگیجه
  • از حال رفتن
  • احساس لرزش در سینه (مثل پر زدن)
  • درد قفسه سینه
  • سبکی سر
  • احساس ضعف ناگهانی

علائم برادی کاردی

  • درد قفسه سینه یا آنژین
  • عدم تمرکز
  • گیجی
  • دشوار شدن انجام تمرینات ورزشی
  • سرگیجه
  • خستگی
  • سبکی سر
  • تپش قلب ناگهانی و لحظه‌ای یا احساس ایستادن ضربان قلب به صورت لحظه‌ای
  • تنگی نفس
  • از حال رفتن
  • تعریق بیش از حد

علائم فیبریلاسیون دهلیزی

علائم آریتمی قلبی از نوع فیبریلاسیون دهلیزی معمولاً به سرعت ظاهر می‌شوند. این علائم عبارتند از:

  • آنژین قلبی
  • تنگی نفس
  • سرگیجه
  • تپش قلب ناگهانی و لحظه‌ای یا احساس ایستادن ضربان قلب به صورت لحظه‌ای
  • خستگی

آیا آریتمی قلبی خطرناک است؟ (عوارض آریتمی قلبی)

همانطور که گفتیم ممکن است خیلی‌ها دچار اریتمی باشند اما علائم آشکار و نگران کننده‌ای نداشته باشند. با اینحال درمان اریتمی باید به سرعت انجام شود تا از بروز عوارض آن مثل سکته مغزی و حمله قلبی پیشگیری شود.

سکته مغزی

فیبریلاسیون دهلیزی باعث می‌شود قلب خون را به طور موثر پمپاژ نکند. تحت این شرایط ممکن است لخته‌های خون تشکیل شود. اگر لخته‌های خون جابجا شوند و به سمت عروق مغز حرکت کنند می‌توانند باعث انسداد خطرناک عروق یا سکته مغزی شوند. سکته باعث آسیب رسیدن به مغز شده و نیازمند درمان اورژانسی است.

نارسایی قلبی

تاکی کاردی یا برادیکاردی در طول زمان می‌تواند باعث نارسایی قلبی شود. در این بیماری قلب ضعیف شده و نمی‌تواند خون کافی را به بدن و اعضای آن برساند. با درمان آریتمی می‌توان این شرایط را بهبود داد و درمان کرد.

درمان آریتمی قلب

در صورتی که علايم آریتمی شدید باشند یا شروع به بدتر شدن کنند باید آن را درمان کرد. انواع مختلف آریتمی نیازمند درمان‌های مختلفی هستند.

درمان آریتمی قلبی برادی کاردی

در صورتی که برادیکاردی به علت بیماری زمینه‌ای به وجود امده باشد پزشک ابتدا آن را درمان می‌کند. در صورتی که پزشک نتواند بیماری زمینه‌ای خاصی را تشخیص دهد از هولتر قلب کمک می‌گیرد. (هولترقلب یک وسیله کوچک است که پزشک آن را روی قفسه سینه یا شکم فرد وصل می‌کند تا ضربان قلب بیمار را کنترل کند.)

درمان آریتمی قلبی تاکی کاردی

درمان‌های مختلفی برای تاکی کاردی وجود دارد:

  1. مانور واگال (Vagal Maneuvers): این مانور شامل تمرینات و حرکات ویژه‌ای است که بیمار می‌تواند در خانه انجام دهد تا به توقف علائم آریتمی کمک کند.
  2. دارو درمانی: این داروها معمولاً آریتمی قلبی را درمان نمی‌کنند؛ بلکه در کاهش تعداد دفعات تاکی کاردی موثر هستند. بعضی از داروها هم به تقویت عملکرد سیگنال‌های الکتریکی در قلب کمک می‌کنند.
  3. شوک هماهنگ قلبی یا کاردیو ورژن (Cardioversion): پزشک به کمک شوک الکتریکی یا دارو تلاش می‌کند ضربان قلب را به حالت منظم و طبیعی برگرداند.
  4. ابلاسیون (Ablation): طی این عمل جراح بافت نقاط بسیار کوچکی از قلب را که احتمال می‌رود علت آریتمی هستند از بین می‌برد تا بیماری را درمان کند.
  5. کاشت ICD در قلب: پزشک ICD‌ را نزدیک ترقوه چپ قرار می‌دهد. این وسیله ضربان قلب را کنترل می‌کند و اگر از حد نرمال بیشتر شد قلب را وادار به کاهش آن می‌کند.
  6. جراحی مارپیچ (Maze Procedure): در این عمل جراحی پزشک برش‌هایی را در قلب ایجاد می‌کند. این برش‌ها بعد از بهبود بلوک‌هایی را ایجاد می‌کنند که به هدایت سیگنال‌های الکتریکی و بهبود ضربان قلب کمک می‌کنند.
  7. جراحی آنوریسم بطنی (Ventricular Aneurysm): اگر آنوریسم (برآمدگی دیواره عروق) علت آریتمی قلبی باشد و درمان‌های دیگر برای حل مشکل بی فایده باشند جراح برای برداشتن برآمدگی اقدام می‌کند.
  8. عمل جراحی بای پس عروق کرونری: در این عمل جراح از عروق یا رگ‌های سایر نقاط بدن به عروق کرونری میانبر می‌زند. این کار نواحی که تنگ شده‌اند را گشاد کرده و به خونرسانی به عضله قلب کمک می‌کند.
جراحی قلب برای درمان آریتمی قلبی

راههای تشخیص آریتمی قلب

برای تشخیص آریتمی قلبی پزشک باید ضربان قلب غیرطبیعی را تشخیص داده و علت آن را جست و جو کند. تشخیص بیماری با گرفتن شرح حال بیمار، سوابق پزشکی، سابقه خانوادگی، سبک زندگی و رژیم غذایی انجام می‌شود.

همچنین آزمایش‌هایی هم برای تشخیص بهتر آریتمی انجام می‌شوند که عبارتند از:

  • آزمایش خون و ادرار
  • نوار قلب (EKG)
  • هولتر مانیتورینگ
  • اکو
  • تصویربرداری قفسه سینه با اشعه ایکس
  • تست تیلت (Tilt-Table Test) که در صورتی که افت ناگهانی فشار یا ضربان علت اریتمی باشد به پزشک کمک می‌کند.
  • الکتروفیزیولوژی
  • آنژیوگرافی قلب

عوامل خطرزا و پیشگیری از آریتمی قلبی

عواملی که ریسک ابتلا به اریتمی قلب را افزایش می‌دهند عبارتند از:

  • سن بالای ۶۵ سال
  • ناهنجاری های ژنتیکی
  • بیماری‌های قلبی زمینه‌ای
  • کم کاری / پرکاری تیروئید
  • مصرف برخی داروهای خاص
  • چاقی
  • فشار خون بالا
  • دیابت کنترل نشده
  • آپنه انسدادی خواب (OSA)
  • عدم تعادل الکترولیتی در بدن
  • مصرف بیش از حد و همیشگی الکل
  • مصرف بیش از حد کافئین
  • مصرف داروهای غیرمجاز

بعضی از عوامل خطر غیر قابل اجتناب هستند؛ اما برای کاهش ریسک ابتلا به آریتمی می‌توان اقداماتی را انجام داد.

فعالیت فیزیکی (تمرین ورزشی با شدت متوسط به مدت حداقل ۱۵۰ دقیقه در هفته)، عدم مصرف الکل یا داروهای غیر مجاز و محدود کردن مصرف کافئین کارهایی هستند که به سلامت قلب کمک می‌کنند.

اگر نیاز به دریافت راهنمایی در این زمینه دارید،روی دکمه زیر کلیک کنید
لیست متخصصان قلب

منبع:

Medical News Today


برای درمان آریتمی قلبی و ضربان نامنظم قلب باید به پزشک متخصص قلب و عروق مراجعه کنید. 

 

دیگر مقالات پیشنهادی پزشک خوب