تکنیک‎های درمان شناختی رفتاری (CBT) چیست؟

توسط نغمه عثمانپور
این مقاله توسط نغمه عثمانپور ترجمه شده است.

رفتار درمانی شناختی (CBT) نوعی درمان روانشناختی است، که برای طیف وسیعی از اختلالات روانی از جمله: افسردگی، اختلالات اضطراب، مشکلات سوء مصرف مواد مخدر و الکل، مشکلات زناشویی، اختلالات تغذیه و بیماری‌های روانی شدید موثر است. تحقیقات متعددی در این زمینه انجام شده است و نشان می‌دهد که CBT تا حد قابل توجهی باعث افزایش کیفیت زندگی و عملکرد فرد می‌شود.

در بسیاری از تحقیقات ثابت شده‎ است که رفتار درمانی شناختی همانند دیگر درمان‎های روان شناختی و دارو و گاهی حتی بیشتر از آن‎ها موثر است.

فهرست مطالب
  •  

    رفتار درمانی شناختی (CBT) چیست؟

    CBT نوعی رواندرمانی است که بر چگونگی افکار، عقاید و نگرش‌های فرد بر احساسات و رفتارهای وی تاثیر می‎گذارد. CBT بر این اساس استوار است که افکار، احساسات و حواس پنج گانه شما به هم پیوسته است، و افکار و احساسات منفی می‎تواند شما را در یک چرخه معیوب قرار دهد.

    هدف CBT  این است که با روبرویی شما با مشکلات و ترس‎هایتان به شما کمک کند تا با مشکلات طاقت‎فرسا به روش مثبت‎تری کنار بیایید. افکار منفی می‎تواند عملکرد و اعتماد به نفس فرد را در موقعیت‎های مختلف کاهش دهد.

    برخلاف دیگر روش‎های رواندرمانی، CBT به جای تمرکز بر مشکلات گذشته شما، با مشکلات فعلی شما سروکار دارد. تحقیقات نشان می‎دهد که CBT می‎تواند به افراد مبتلا به افسردگی، اختلال هراس و بیماری‎های روانی دیگر کمک کند، و همچنین باعث کاهش دردهای مزمن در فرد شود.

    رفتار درمانی شناختی مفهوم گسترده‎ای دارد. انواع مختلف CBT برجنبه‎های مختلف زندگی تمرکز دارد. این درمان، برخی از مشکلات ‎خاص روانی مانند اختلالت عاطفی و اجتماعی را برطرف می‎کند. رفتار درمانی ‎شناختی تنها برای افرادی که از مشکلات و اختلالات روانی رنج می‎برند موثر نیست. این نوع از رواندرمانی می‎تواند ابزاری موثر در کنترل زندگی پرتنش باشد.

     

    رفتار درمانی شناختی

     

    اختلالاتی که با رفتاردرمانی شناختی درمان می‎شوند.

    تحقیقات ثابت کرده است که CBT روشی موثر برای درمان انواع اختلالات روانشناختی است. این اختلالات عبارت‎اند از:

    رفتار درمانی شناختی همچنین برای درمان افراد با مشکلات سلامت جسمی نیز موثر است. این بیماری‎ها عبارت‎اند از:

    • سندرم روده تحریک پذیر (IBS)
    • سندرم خستگی مزمن (CFS)
    • فیبرومیالژیا

    گرچه CBT نمی‎تواند علائم جسمی این شرایط را درمان کند، اما می‎تواند به افراد کمک کند تا با علائم خود بهتر کنار بیایند و همچنین به کاهش علائم کمک می‎کند. رفتار درمانی شناختی بسیار هدف‎گرا عمل می‎کند و در این دوره روانشناس نقش بسیار مهمی را ایفا می‎کند.

     

    مطالب بیشتر: رفتار درمانی شناختی چیست؟ معرفی رویکردهای روانشناسی

     

    فواید و معایت رفتار درمانی شناختی

    درمان شناختی رفتاری (CBT) می‎تواند به اندازه دارو در درمان برخی از مشکلات روانی موثر باشد، اما ممکن است برای همه موفقیت آمیز یا مناسب نباشد.

    برخی از مزایای CBT عبارت‎اند از:

    • در مواردی که مصرف دارو کفایت نمی‎کند، رفتار درمانی شناختی می‎تواند موثر باشد.
    • در مقایسه با سایر روش‎های گفتار درمانی می‎تواند سریع‎تر به درمان پاسخ دهد.
    • ماهیت ساختار یافته CBT به این معنی است که می‎تواند در قالب‎های مختلفی ارائه شود، از جمله در گروه‎ها، کتاب‎ها و برنامه‎های خودیاری
    • این برنامه‎ها می‎تواند حتی پس از پایان درمان راهکارهای مفید و کارآمدی را برای زندگی روزمره به شما آموزش دهد.

    برخی از معایب CBT که باید در نظر گرفت عبارت‎اند از:

    • شما باید بیشترین بهره را از این فرآیند ببرید. یک درمانگر می‎تواند به شما کمک کند و به شما مشاوره دهد، اما آن‎ها به همکاری شما نیاز دارند و در این دوره خود شما باید همکاری‎های لازم با مشاور داشته باشد.
    • شرکت در جلسات CBT به طور منظم و انجام هرگونه مشاوره اضافی بین جلسات می‎تواند وقت زیادی از شما بگیرد.
    • ممکن است برای افرادی که مشکلات پیچیده‎تر روانی یا مشکلات یادگیری دارند مناسب نباشد.
    • این درمان شامل مقابله شما با احساسات و اضطراب در شما است. شما ممکن است در این دوره احساس ناراحتی و اضطراب را تجربه کنید.
    • رفتار درمانی شناختی بر توانایی تغییر خود فرد ( افکار، احساسات و رفتار او) متمرکز است. و به مشکلات گسترده‎ای که در سیستم خانواده که اغلب تاثیر قابل توجهی بر سلامت روانی او دارد نمی‎پردازد.

    برخی از منتقدان بر این باورند که چون CBT به درمان مشکلات فعلی می‎پردازد و بر روی یک سری مشکلات خاص تمرکز دارد، به دلایل احتمالی ایجاد مشکلات روانی که ریشه در گذشته فرد دارد مانند: (کودکی سخت) توجه نمی‎کند.

     

    رفتار درمانی شناختی

     

    تفاوت رفتار درمانی شناختی با سایر رواندرمانی‎ها:

    CBT از دیگر روش‎های رواندرمانی (گفتار درمانی) متفاوت است. زیرا:

    • از نظر عملی، به شناسایی مشکلات خاص کمک می‎کند و برای حل آن‎ها تلاش می‎کند.
    • از ساختار بالایی برخوردار است. شما و درمانگر به جای اینکه در مورد زندگی خود صحبت کنید، درمورد مشکلات خاصی که دارید بحث می‎کنید و برای حل مشکلات، اهداف خاصی را تعیین می‎کنید.
    • بیشتر بر روی مشکلات فعلی تمرکز می‎کند. این درمان بیشتر به چگونگی تفکر و عملکرد شما متمرکز است و به مسائل گذشته زندگی کاری ندارد.
    • مشارکتی بودن: درمانگر به شما نمی‎گوید که چه کاری باید انجام دهید. آن‌ها برای یافتن راه حل برای مشکلات فعلی شما با شما همکاری خواهند کرد.

     

    توقف چرخه‎ های تفکر منفی

    روش‎های مفید و غیرمفیدی برای واکنش به یک موقعیت وجود دارد که اغلب با توجه به نحوه تفکر شما در مورد آن‎ها تعیین می‎شود. به عنوان مثال اگر ازدواج شما به طلاق ختم شده باشد، ممکن است فکر کنید که از نظر عاطفی شکست خورده‎اید و توانایی برقراری رابطه عاطفی دیگری را ندارید. این طرز تفکر باعث می‎شود احساس ناامیدی، تنهایی، افسردگی و خستگی را تجربه کنید. بنابراین شما دیگر به آشنایی و ملاقات افراد جدید نمی‎پردازید. می‎توان گفت که در یک چرخه منفی‎گرایی قرار می‎گیرید. منزوی می‎شوید و احساسات بدی نسبت به خود دارید.

    اما به جای این طرز تفکر و منفی‎گرایی می‎توانید مثبت فکر کنید و بپذیرید که بسیاری از روابط و ازدواج‎ها به طلاق ختم می‎شود. از اشتباهات خود درس بگیرید و نسبت به آینده خوشبین باشید.

    این خوشبینی باعث می‎شود تا فعالیت های اجتماعی را دنبال کنید.

    این یک مثال ساده است، اما نشان می‎دهد که چگونه برخی از افکار، احساسات و رفتارها  می‎توانند شما را در یک چرخه منفی به قرار دهد و حتی موقعیت‎های جدیدی ایجاد کنند که باعث می‎شود احساس بدتری نسبت به خود داشته باشید.

    هدف CBT این است که با از بین بردن افکاری که باعث می‎شود احساس بد، اضطراب یا ترس در شما ایجاد شود، چرخه‎های منفی مانند اینها را متوقف کند.

    CBT با کنترل پذیرش بیشتر مشکلات خود می‎تواند به شما کمک کند الگوهای فکری منفی خود را تغییر داده و احساس بهتری نسبت به خود داشته باشید.

    CBT می‎تواند به شما کمک کند تا به مرحله‎ای برسید که بتوانید به تنهایی به این مسئله و طرز فکر مثبت دست یابید و بدون کمک مشاور از پس مشکلات برآیید.

     

    درمان با مواجه سازی

    مواجه‎درمانی یکی از انواع رفتار درمانی شناختی است که بیشتر برای درمان انواع فوبیا و اختلال وسواس فکری عملی (OCD) مورد استفاده قرار می‎گیرد.

    در چنین موارد و مشکلات روانی، گفتاردرمانی چندان موثر نیست و بهتر است از طریق مواجه درمانی و مواجه با ترس خود در محیطی کاملا امن با اضطراب مبارزه کنید.

    مواجه‎درمانی شامل شروع درمان با قرار گرفتن در محیط و در کنار اشیایی است که به شما حس اضطراب و حمله پانیک می‎دهد، اما اضطرابی که شما قادر به تحمل آن هستید. شما باید ۱ تا ۲ ساعت تا زمانیکه سطح استرس در شما کاهش یابد در این موقعیت قرار بگیرید. مشاور از شما می‎خواهد که تمرین قرار گرفتن در محیط را ۳ بار در روز تکرار کنید. بعد از چندبار، خواهید دید که استرس شما مانند اوایل زیاد نیست و هر بار این استرس در شما کاهش خواهد یافت.

    پس از آن آماده خواهید شد تا در وضعیت دشوارتری قرار بگیرید. این روند باید تا زمانی ادامه یابد که همه موارد و موقعیت‎هایی را که در آن احساس اضطراب و استرس دارید از بین ببرید.

    مواجه‎درمانی ممکن است باعث شود ۶ تا ۱۵ ساعت از روز خود را با مشاور بگذرانید. البته می‎توانید با استفاده از کتاب‎های خودیاری و سرچ در اینترنت خودتان این کار را انجام دهید. برای غلبه بر مشکلات باید تمرینات را به طور منظم طبق دستورالعمل انجام دهید.

    منابع

         nhs.uk


    چنانچه از هریک از اختلالات روانی رنج می‎برید، می‎توانید از طریق رفتار درمانی شناختی بر آن‎ها غلبه کنید. شما می‎توانید با مراجعه به سایت پزشک خوب از بهترین روانشناسان ایران وقت بگیرید.

     

    روان شناس

     

     

    دیگر مقالات پیشنهادی پزشک خوب