چربی خون بالا چه عوارضی دارد؟ | چگونه از کلسترول بالا جلوگیری کنیم؟

توسط مهناز جلدی
این مقاله توسط مهناز جلدی ترجمه شده است.

بیماری‌های قلبی و چربی خون بالا جز بیماری‌های شایع در بین ایرانیان است. زندگی شهرنشینی امروزه باعث شده است افراد زمان زیادی برای ورزش کردن، غذا پختن و دریافت کلسترول خوب نداشته باشند؛ در نتیجه به غذاهای فرآوری شده و فست فودها روی آورده‌اند. این غذاها سرشار از کلسترول بد هستند که از بدن دفع نشده و باعث بیماری‌های خطرناک قلبی می‌شوند. در صورتی که فردی از قبل دچار بیماری قلبی بوده یا سابقهٔ خانوادگی ابتلا به چربی خون بالا و بیماری قلبی داشته باشد بیشتر از سایرین در معرض ابتلا است. در این مقالهٔ پزشک خوب قصد داریم در مورد چربی خون و راه‌های کنترل آن صحبت کنیم.

فهرست مطالب

چربی خون چیست؟

چربی خون به هر مادهٔ چرب موجود در خون گفته می‌شود. «کلسترول» و «تری ‌گلیسیرید» شناخته شده‌ترین چربی‌های خون هستند. کلسترول دو نوع است. کلسترول خوب و بد. گاهی کلسترول بد خون بالا می‌رود و فرد در معرض خطر حملهٔ قلبی قرار می‌گیرد.

کلسترول چیست؟

کلسترول مادهٔ چربی است که در تمام سلول‌های بدن یافت می‌شود. بدن برای تولید هورمون، ویتامین D و موادی که به هضم غذا کمک می کنند به کلسترول احتیاج دارد. کلسترول مورد نیاز بدن توسط کبد تولید می‌شود. همچنین در مواد غذایی مثل زردهٔ تخم مرغ هم یافت می‌شود.

کلسترول خوب و بد کدامند؟

  • کلسترول بد (ال دی ال): کلسترول بد خون یا چربی LDL، چربی‌ها را از طریق جریان خون به اعضای بدن و شریان‌ها حمل می کند. بالا بودن LDL باعث رسوب چربی در شریان‌ها می‌شود که به آن «پلاک» گفته می‌شود. پلاک باعث تنگ شدن عروق و ایجاد اختلال در جریان خون می‌شود. در نتیجه ریسک ایجاد لختهٔ خون افزایش می‌یابد. اگر لختهٔ خون یکی از رگ‌های مغز یا قلب را مسدود کند حملهٔ قلبی یا سکتهٔ مغزی اتفاق می‌افتد.
  • کلسترول خوب (اچ دی ال): چربی HDL یا کلسترول خوب خون، چربی‌ها را از بدن می‌گیرد و به کبد منتقل می کند تا از بدن خارج شوند. زمانی که کلسترول خوب خون در سطح نرمال قرار دارد، ریسک ایجاد پلاک و لخته کم است و احتمال بروز سکتهٔ مغزی و حملهٔ قلبی پایین می‌آید.

رسوب کلسترول بد در رگ‌های قلب

تری گلیسیرید چیست؟

«تری گلیسیرید» نوع دیگری از چربی موجود در خون است، اما با کلسترول تفاوت‌هایی دارد. بدن برای ساخت سلول‌ها و برخی هورمون‌ها به کلسترول احتیاج دارد، در حالی که از تری گلیسیریدها به عنوان منبع انرژی استفاده می‌کند.

زمانی که کالری دریافتی از غذا بیشتر از میزان مصرف بدن باشد، کالری‌ها تبدیل به تری گلیسیرید شده و در سلول‌های چربی ذخیره می‌شوند. اگر میزان دریافت کالری خیلی بیشتر از مصرف بدن باشد تری گلیسیرید بالا رخ می‌دهد. بالا بودن تری گلیسیرید ریسک بروز سکتهٔ قلبی و مغزی را افزایش می‌دهد.

چربی خون بالا و سکته قلبی

بسیاری از بیماران این پرسش را از پزشک خود می‌پرسند که: «چربی خون بالا چه خطری دارد؟». در پاسخ باید گفت سطح چربی بالای خون می تواند باعث انباشته شدن و رسوب چربی‌ها در رگ‌ها (به خصوص عروق قلبی) شود. تجمع چربی در عروق باعث تنگ شدن و سخت شدن دیوارهٔ آن‌ها می‌شود که خود می‌تواند باعث بروز انواع بیماری‌های قلبی عروقی و حتی سکته شود.

آزمایش چربی خون چیست؟

برای تشخیص چربی خون بالا پزشک از آزمایشگاه برای شما درخواست نمونه‌گیری می‌کند. پیش از نمونه‌گیری جهت آزمایش تری گلیسیرید باید ناشتا باشید (یعنی از دوازده ساعت قبل نباید چیزی به جز آب بخورید) میزان چربی خون در جواب آزمایش مشخص شده و پزشک می‌تواند میزان چربی خون، کلسترول LDL، کلسترول HDL و تری گلیسیرید خون را بفهمد.

 

چربی خون نرمال چند است؟

مقدار چربی خون نرمال هر فرد بسته به سن، پروندهٔ پزشکی و سابقهٔ خانوادگی او متفاوت است. اما به طور کلی میزان کلسترول خون نرمال به صورت زیر است:

  • کلسترول نرمال LDL: کمتر از ۱۰۰ میلی گرم در دسی لیتر (در صورتی که بین ۱۳۰ تا ۱۵۹ میلی گرم در دسی لیتر باشد کلسترول نسبتاً بالا و بالاتر از ۱۶۰ میلی گرم در دسی لیتر بالا است.)
  • کلسترول خوب نرمال (HDL): حداقل ۶۰ میلی گرم در دسی لیتر (در صورتی که زیر ۴۰ میلی گرم در دسی لیتر باشد بسیار پایین است.)
  • تری گلیسیرید نرمال: کمتر از ۱۵۰ میلی گرم در دسی لیتر
  • چربی کلی خون (کلسترول خوب، کلسترول بد و تری گلیسرید): کلسترول بالای ۲۰۰ تا ۲۳۹ میلی گرم در دسی لیتر نسبتاً بالا و بیشتر از ۲۴۰ میلی گرم در دسی لیتر بالا است.

کلسترول خون بالا چه علائمی دارد؟

خیلی وقت‌ها بالا رفتن کلسترول خون یک بیماری خاموش است و هیچ علامتی از خود نشان نمی‌دهد. بسیاری از افراد تا زمانی که دچار مشکلات جدی مثل حملهٔ قلبی نشده‌اند از بالا بودن کلسترول بد خود خبر ندارند. مواردی مثل آنژین قلبی، فشار خون بالا، سکتهٔ مغزی و چاقی از جمله علائم نشان دهنده چربی خون بالا هستند. به همین دلیل انجام آزمایش‌های روتین و چک کردن سطح کلسترول بعد از بیست سالگی (به خصوص در افرادی که سابقهٔ بیماری قلبی یا سابقهٔ خانوادگی ابتلا دارند) ضروری است.

چرا چربی خون بالا میرود؟

کلسترول بالا و رژیم غذایی با هم ارتباط مستقیم دارند. خوردن مواد غذایی که کلسترول بد، چربی اشباع و چربی ترانس بالایی دارند خطر بالا رفتن چربی خون را به همراه دارد. همچنین بی‌تحرکی و سیگار کشیدن هم به بالا رفتن آن کمک می‌کنند.

بالا بودن چربی ژنتیکی هم می تواند باشد. یعنی اگر والدین شما دچار کلسترول بالا باشند احتمال اینکه شما هم به این بیماری دچار شوید وجود دارد. در موارد نادر اختلالات ژنتیکی باعث می‌شوند بدن نتواند LDL را دفع کند و چربی بالا برود. همچنین بیماری‌هایی مثل دیابت و کم‌کاری تیروئید هم خطر افزایش کلسترول را به همراه دارند.

چربی خون چه عواملی دارد؟

بروز این بیماری در همهٔ سنین و بین همهٔ افراد امکان پذیر است؛ اما در برخی افراد خطر بالا رفتن چربی خون بیشتر است. در صورتی که در یک یا چند تا از دسته‌های زیر قرار می‌گیرید بیشتر از سایر افراد در معرض خطر بروز این بیماری هستید.

  • چاقی و اضافه وزن
  • رژیم غذایی ناسالم
  • بی تحرکی
  • استعمال دخانیات
  • داشتن سابقهٔ خانوادگی ابتلا به چربی خون
  • افراد دیابتی، بیماران کلیوی و کم کاری تیروئید

چربی خون چه عوارضی دارد؟

زمانی که میزان کلسترول خون بالا می‌رود در رگ‌ها رسوب کرده و پلاک ایجاد می‌کند. پلاک باعث سخت‌تر شدن دیوارهٔ رگ‌ها می‌شود که به آن «تصلب شریان» گفته می‌شود. به مرور زمان این رسوب‌ها رگ‌های بدن را تنگ‌تر می‌کنند و خون نمی‌تواند مثل قبل در رگ‌ها جریان پیدا کند. اختلال در جریان خون می‌تواند باعث ایجاد لختهٔ خون شود. تصلب شریان می‌تواند عوارض خطرناکی را برای فرد به دنبال داشته باشد. از جمله:

  • سکتهٔ مغزی
  • حملهٔ قلبی
  • درد قفسهٔ سینه (آنژین قلبی)
  • فشار خون بالا
  • بیماری عروق محیطی
  • بیماری مزمن کلیه
  • ابتلا به کبد چرب
  • عدم تعادل صفرا و ایجاد سنگ کیسه صفرا

برای چربی خون بالا چه باید کرد؟

حالا که متوجه شدیم چربی خون می‌تواند عوارض خطرناکی برای جسم به دنبال داشته باشد حتماً این سوال برایتان ایجاد شده است که چگونه از چربی خون جلوگیری کنیم؟ اولین توصیه‌ای که پزشکان متخصص برای پایین آوردن کلسترول خون به بیماران می‌کنند تغییر سبک زندگی است. رژیم غذایی سالم، داشتن تحرک روزانه و ترک سیگار از جمله مواردی هستند که برای کاهش چربی خون موثر هستند. البته اگر لازم باشد پزشک برای کمک به کم کردن کلسترول قرص چربی خون هم تجویز می‌کند.

برای چربی خون بالا چه بخوریم؟

تغذیهٔ سالم نقش مهمی را در کاهش کلسترول خون و سلامت بدن بازی می‌کند. برای داشتن یک رژیم غذایی سالم موارد زیر را در نظر داشته باشید:

  • مصرف مواد غذایی حاوی کلسترول بالا، چربی‌های اشباع و چربی‌های ترانس را کم کنید.
  • مواد غذایی حاوی پروتئین خالص مثل مرغ، ماهی و حبوبات مصرف کنید.
  • غذاهای سرشار از فیبر را در رژیم غذایی بگنجانید؛ مواد غذایی مثل میوه، سبزیجات و غلات فیبر دارند.
  • به جای سرخ کردن غذا با روغن از غذاهای پخته، بخارپز، کبابی یا گریل شده استفاده کنید.
  • خوردن فست فود و هله هوله را کنار بگذارید.

رژیم غذایی سالم برای پیشگیری از افزایش کلسترول بد خون

مواد غذایی که حاوی کلسترول، چربی اشباع و چربی‌های ترانس هستند عبارتند از:

  • گوشت قرمز، زردهٔ تخم مرغ، لبنیات پر چرب و فرآورده‌های فرعی گوشت مثل جگر، قلوه و کله پاچه.
  • مواد غذایی فرآوری شده که حاوی روغن پالم و کره هستند.
  • غذاهای سرخ شده مثل سیب زمینی، چیپس، پیاز سرخ شده و مرغ سوخاری.
  • کیک، شیرینی و بیسکویت

مواد غذایی حاوی اسید چرب امگا – ۳ مثل ماهی، گردو، بادام، تخم کتان و آووکادو به کم کردن چربی بد خون کمک می‌کنند.

داروی چربی خون چیست؟

پزشک برای درمان چربی خون علاوه بر موارد گفته شده قرص چربی خون هم تجویز می کند. «استاتین‌ها» (Statin) رایج‌ترین داروهایی هستند که تجویز می‌شوند و از تولید کلسترول توسط کبد جلوگیری می‌کنند. «آتورواستاتین» (Atorvastatin)، «فلوواستاتین» (Fluvastatin)، «روزوواستاتین» (Rosuvastatin) و «سیمواستاتین» (Simvastatin) از این نوع داروها هستند.

داروهای دیگری که برای درمان کلسترول بالا تجویز می‌شود عبارتند از:

  • نیاسین (Niacin)
  • داروهای محافظ اسید صفرا مثل «کلسولام» (Colesevelam)، «کلستیپول» (Colestipol) و «کلستیرامین» (Cholestyramine)
  • داروهای مهار جذب کلسترول مثل ازتیمایب (Ezetimibe)

درمان گیاهی کلسترول بالا

در برخی موارد کاهش چربی خون بدون دارو هم امکان‌پذیر است؛ یعنی با ورزش کردن، رژیم سالم و ترک سیگار می‌توان کلسترول بالا را کنترل کرد. بعضی افراد ادعا کرده‌اند که از داروهای گیاهی برای درمان چربی خون استفاده کرده‌اند. گیاهانی مثل سیر، زالزالک، گون، سبوس جو و تخم کتان از این نوع گیاهان هستند.

از دیدگاه علمی هنوز شواهد کافی برای اثبات تاثیر این گیاهان بر چربی خون وجود ندارد. پیش از مصرف هر گیاه دارویی حتماً با پزشک متخصص مشورت کنید تا از تداخل نداشتن آن با سایر داروهایتان مطمئن شوید.

پیشگیری از کلسترول بالا

اگر چربی بالای خون ناشی از مسائل ژنتیکی باشد پیشگیری از آن ممکن نیست. در غیر اینصورت با رعایت نکات بسیار ساده‌ای می‌توان از ابتلا به آن پیشگیری کرد و زندگی سالمی داشت. برای کاهش کلسترول بد:

  • رژیم غذایی سرشار از فیبر و کم کلسترول را در پیش بگیرید و مصرف چربی‌های حیوانی را کاهش دهید.
  • از مصرف بیش از حد الکل اجتناب کنید.
  • وزن خود را کنترل کنید.
  • به طور مرتب ورزش کنید و تحرک داشته باشید.
  • سیگار کشیدن را ترک کنید.
  • در صورتی که در معرض ابتلا به کلسترول بالا هستید به توصیهٔ پزشک در خصوص چک کردن مداوم چربی خون عمل کنید.

‌‌

منابع:

۱. WebMD

۲. Healthline


در صورتی که بالای بیست سال سن دارید بهتر است هر چهار تا شش سال برای چک کردن میزان چربی خونتان به پزشک مراجعه کنید. اگر بیماری قلبی دارید یا سابقهٔ خانوادگی ابتلا به چربی خون و بیماری‌های قلبی را دارید باید سبک زندگی سالم را در پیش گرفته و برای اطمینان از وضعیت سلامتی‌تان و پیشگیری از بیماری‌های قلبی به پزشک متخصص مراجعه کنید.

در پزشک خوب می‌توانید به لیست بهترین متخصصان قلب و عروق دسترسی داشته و از آن‌ها نوبت دریافت کنید. برای دریافت نوبت از این متخصصان روی دکمهٔ زیر کلیک کنید:

رزرو اینترنتی متخصص قلب و عروق

دیگر مقالات پیشنهادی پزشک خوب