درمان اعتیاد به اینترنت | ترک اینترنت و فضای مجازی

توسط میترا سیفان
این مقاله توسط میترا سیفان ترجمه شده است.

با گسترش اینترنت و محبوبیت بیش از پیش شبکه‌های اجتماعی، اختلال اعتیاد به اینترنت و فضای مجازی هم بیشتر از قبل شناخته شده است. با اینکه هنوز بر سر اینکه استفاده بیش از حد از اینترنت اعتیاد به حساب می‌آید یا خیر؟ اختلاف نظر وجود دارد، اما با توجه به مضرات وابستگی به فضای مجازی بهتر است با عوامل ایجاد آن و همچنین درمان آن آشنا شویم.

آیا شما بیش از حد در اینترنت به بازی های کامپیوتری می‌پردازید؟ به شکلی اجبارگونه آنلاین خرید می‌کنید؟ به طور طبیعی نمی‌توانید جلوی خودتان را بگیرید که فیسبوک یا اینستاگرام را چک نکنید؟ آیا استفاده بیش از حد شما از کامپیوتر با ارتباطات روزانه، کار و مدرسه‌ی شما تداخل پیدا کرده؟

اگر جواب شما به هر یک از سؤالات بالا مثبت است، احتمالش هست که مبتلا به اعتیاد به اینترنت شده باشید. پزشک خوب در این مقاله به شما پاسخ می‌دهد که اصلاً اعتیاد به فضای مجازی یعنی چه، راه های پیشگیری از اعتیاد به فضای مجازی چیست و چگونه از فضای مجازی دور شویم.

فهرست مطالب
  • اعتیاد به اینترنت چیست؟

    اعتیاد به اینترنت یک نوع اعتیاد رفتاری است که باعث وابستگی فرد به استفاده از اینترنت، شبکه‌های اجتماعی یا سایر ابزارهای آنلاین می‌شود. این وابستگی اغلب به دلیل کنار آمدن با استرس‌های روزمره زندگی ایجاد می‌شود.

    اعتیاد به اینترنت روز به روز بیشتر در حال شناخته شدن است. به خصوص در کشورهایی مثل کره جنوبی که افراد زیادی درگیر اعتیاد به فضای مجازی هستند، این مسئله به یک بحران ملی تبدیل شده است.

    • نمی‌توانی آن تی شرت را در مغازه پیدا کنی؟ نگران نباش، اینترنت آن را دارد!
    • می‌خواهی پیتزا سفارش دهی؟ چرا زنگ بزنی؟ به صورت آنلاین سفارش بده!
    • دچار بی خوابی هستی و خوابت نمی‌رود و نمی‌توانی ساعت سه نصف شب به دوستت زنگ بزنی تا بیاید با هم بازی ویدیویی کنید؟ می‌توانم شرط ببندم در سراسر جهان یک نفر هست که بیدار باشد و آماده بازی کردن باشد!

    اینترنت در تمام جنبه های زندگی ما وجود دارد و ما را محاصره کرده است. بیشتر ما، به شکل روزانه از آن استفاده می‌کنیم. درمان اعتیاد به اینترنت این روزها بسیار سخت شده و به همین دلیل است که این معضل بسیار مشکل ساز و حتی نسبت به درمان مقاوم است.

    انواع اعتیاد به اینترنت

    به طور کلی، اختلال اعتیاد به اینترنت، به دسته‌های مختلفی تقسیم شده است.

    رایج‌ترین انواع اعتیاد به اینترنت عبارتند از:

    • بازی کردن افراطی (Gaming)
    • استفاده بیش از حد از شبکه‌های اجتماعی، ایمیل، بلاگینگ (Blogging)
    • اعتیاد به سایت‌های شرط‌بندی اینترنتی
    • عادت غیرقابل مقاومت به خرید آنلاین
    •  عادت غیرقابل مقاومت به تماشای فیلم های پورنوگرافی یا چت با محتوای جنسی

    اعتیاد به گوشی موبایل، اعتیاد به اینستاگرام و سایر شبکه‌های اجتماعی هم در دسته اعتیادهای اینترنتی قرار می‌گیرند.اعتیاد به فضای مجازی

    آیا اعتیاد به اینترنت واقعا اختلال محسوب میشود؟

    هر فردی در زندگی به کارهایی علاقه دارد که دوست دارد همیشه آن‌ها را دنبال کند. تا زمانی که این عادات باعث آسیب رسیدن به فرد یا استرس نشوند مشکلی وجود ندارد. برای مثال اگر یک روز در هفته به بازی‌های کامپیوتری می‌پردازید یا گاهی فروشگاه های انلاین را تماشا می کنید به این معنا نیست که به اعتیاد به بازی کامپیوتری یا اعتیاد به اینترنت مبتلا شده‌اید.

    در اینجا بهتر است تفاوت عادت و اعتیاد را روشن کنیم:

    • عادت کاری است که به طور مرتب انجام می‌دهید؛ چرا که برای آن تمرین کرده‌اید یا آن را وارد روتین روزمره‌تان کرده‌اید. مثلاً شستن ظرف‌ها بعد از شام نمونه‌ای از یک عادت خوب است. اما عاداتی مثل ناخن جویدن در استرس جزو عادات بد به شمار می‌آیند.
    • اعتیاد به معنی درگیر شدن در یک فعالیت یا مصرف یک ماده مخدر است که فرد احساس می‌کنید در ازای آن پاداش دریافت می کند. فرد معتاد، از اینکه رفتار یا ماده مخدر برایش مضر است اگاه است؛‌اما توان ترک آن را ندارد.

    هرچند که به صورت رسمی در کتابچه راهنمای آماری و تشخیصی اختلالات روانی (DSM-IV) اعتیاد به اینترنت به عنوان یک اختلال مطرح نشده، اما شیوع آن در فرهنگ‌های آمریکایی و اروپایی سرسام آور است (۸.۲% از جمعیت کل را تحت تأثیر قرار داده). با این حال، برخی گزارش‌ها اظهار می‌دارند که بالغ بر ۳۸% از جمعیت کل را تحت تأثیر قرار داده است.

    اثر تعاملی که حتی بیشتر مشکل ساز است و در اینجا مطرح می‌شود این واقعیت است که این روزها همه چیز آنلاین است. سخت است که بین جهان آنلاین و آفلاین تمایز قائل شویم. همه چیز بر اساس اینترنت است، از سفارش غذا گرفته تا تعامل با دوستان، بازی کردن و حتی تماشای تلویزیون.

    علت های اعتیاد به اینترنت

    اعتیاد به اینترنت تنها یک دلیل ندارد. عوامل مختلفی در ایجاد اعتیاد به اینترنت و فضای مجازی دخیل هستند. شواهدی وجود دارد که اگر شما مبتلا به اختلال اعتیاد به اینترنت هستید، آرایش مغز شما مشابه کسانی است که وابستگی به شیمیایی همچون مواد و الکل دارند.

    سایر عوامل عبارتند از:

    • مشکلات روانی زمینه‌ای مثل اضطراب و افسردگی
    • ژنتیک
    • عوامل محیطی

    ‌در ادامه به طور خلاصه به بررسی دلایل اعتیاد به اینترنت و فضای مجازی می‌پردازیم.

    – عدم تعادل هورمونی و اعتیاد به اینترنت

    برخی متخصصان معتقدند که برخی افراد بیش از سایرین در معرض رفتارهای اعتیادگونه قرار دارند چرا که به مقدار کافی گیرنده‌های دوپامین ندارند یا تعادل سروتونین و دوپامین در بدنشان برقرار نیست. این هورمون‌ها انتقال‌دهنده‌های عصبی هستند که نقش مهمی را در تعادل خلق بازی می‌کنند.

    رفتار اعتیادی، آزاد سازی دوپامین را جرقه می زند تا تجربه لذت را از طریق آزادسازی این ناقل شیمیایی افزایش دهد. به مرور زمان، مقدار بیشتر و بیشتری از فعالیت اعتیادی نیاز است تا منجر به تجربه همین مقدار لذت شود و بدین شکل رفتار اعتیادی، وابستگی را شکل می‌دهد.

    به این معنی که، اگر بازی آنلاین یا خرید آنلاین برای شما فعالیت لذت بخشی باشد و شما مبتلا به اعتیاد به اینترنت باشید، نیاز خواهید داشت که بیشتر و بیشتر در این رفتارها (بازی و خرید آنلاین) درگیر شوید تا همان مقدار سابق احساس لذت را که قبل از وابستگیتان تجربه می‌کردید، تجربه کنید.

    – تغییرات ساختاری مغز و اعتیاد به اینترنت

    یکی دیگر از علل اختلال اعتیاد به اینترنت که تغییرات ساختاری در منطقه پیش پیشانی مغز می‌باشد، منجر به آسیب دیدن توانایی شما در اولویت بندی وظایف مختلف در زندگیتان می‌شود و شما را در اولویت دهی صحیح در زندگی‌تان ناتوان می‌کند و در عوض استفاده از اینترنت از همه وظایف ضروری و واجب پیشی می‌گیرد.

    اعتیاد به اینترنت

    – پاداش‌های چندگانه اینترنت به مغز!

    به این معنی که، اینترنت گردی به پاداش‌های چندگانه‌ای منجر می‌شود که غیر قابل پیش بینی هستند. شاید اعتیاد شما به فیسبوک لایه‌های چندگانه و غیر قابل پیش بینی فراهم می‌کند، به این صورت که هر بار شما وارد حساب کاربر خود می‌شوید تا آپدیت‌ها (Updates) را بخوانید به طور مکرر خبرهای خوشحال کننده‌ای را می‌خوانید که انتظارش را نداشته‌اید.

    شاید متوجه شوید یکی از بهترین دوستان شما همین دیروز نامزد کرده، دفعه بعد که وارد حسابتان می‌شوید، متوجه می‌شوید که دوست دیگرتان بچه دار شده! یا شاید مردی که واقعا به او علاقه مند هستید همین الان پستی گذاشته که می‌گوید او و دوست دختر چندین ساله‌اش به هم زده‌اند.

    هر بار وارد شدن به حسابتان به شما نتایج غیر قابل پیش بینی می‌دهد که شما را سرگرم می‌کند و مشتاقتان می‌کند که باز هم برای دیدن خبرهای بیشتر برگردید. بازی‌های مشخصی همچون بازی‌های گروهی آنلاین و نقش آفرینی شامل «World of Warcraft» و «Ever quest» می‌توانند منجر به اعتیاد به اینترنت شوند، زیرا در واقع هیچ وقت تمام نمی‌شوند.

    – ژنتیک و اعتیاد به اینترنت

    آمادگی زیستی (آسیب پذیری زیستی) نسبت به اختلال اعتیاد به اینترنت نیز می‌تواند یک عامل مشارکت کننده در این اختلال باشد. اگر شما این آمادگی ژنتیکی را داشته باشید، سطوح دوپامین و سروتونین شما ممکن است در مقایسه با جامعه کل، پایین‌تر باشد (دچار کمبود سروتونین و دوپامین باشید).

    این کمبود شیمیایی ممکن است شما را محتاج کند تا در رفتارهای آنلاین بیشتری درگیر شوید تا همان مقدار لذتی را که افراد غیر مبتلا به رفتارهای اعتیادی اینترنتی تجربه می‌کنند، کسب کنید. برای کسب این مقدار لذت، چنین افرادی ممکن است در رفتارهای اعتیادی بیشتری نسبت به عموم جامعه درگیر شوند که این موضوع احتمال اعتیاد را در آن‌ها افزایش می‌دهد.

    – اضطراب و افسردگی و اعتیاد به اینترنت

    آسیب پذیری نسبت به اعتیاد به اینترنت به اضطراب و افسردگی نیز مرتبط است. اغلب اوقات، اگر شما در حال رنج کشیدن از اضطراب یا افسردگی باشید، ممکن است برای تسکین رنجتان به اینترنت رو آورید.

    به همین شکل، افراد خجالتی و کسانی که مهارت‌های اجتماعی محدودی دارند نیز ممکن است در معرض خطر بالاتری نسبت به ابتلا به اعتیاد به اینترنت باشند. اگر شما از اضطراب یا افسردگی در عذاب هستید ممکن است به اینترنت رو آورید تا خلا خود را پر کنید.

    اگر خجالتی یا از نظر اجتماعی ناشی هستید، ممکن است به اینترنت روی آورید زیرا اینترنت مستلزم تعامل میان فردی نیست و از نظر هیجانی پاداش دهنده است.

    علائم اعتیاد به اینترنت

    از آنجا که اعتیاد به اینترنت را هنوز به طور رسمی به عنوان یک اختلال اعتیاد نمی‌شناسند، تشخیص آن می تواند دشوار باشد. با اینحال طبق تحقیقات انجام شده می‌توان موارد زیر را جزو علائم مشترک همه انواع اعتیاد به فضای مجازی برشمرد:

    ۱- علائم روانی اعتیاد به اینترنت

    • افسردگی
    • عدم صداقت
    • احساس گناه
    • اضطراب
    • تجربه سرخوشی (Feelings of Euphoria) هنگام استفاده از کامپیوتر
    • ناتوانی در اولویت‌بندی یا طبق برنامه بودن
    • انزوا
    • حس نکردن گذر زمان
    • حالت دفاعی داشتن
    • پرهیز از کار
    • سراسیمگی و گوش به زنگی
    • نوسان خلق
    • ترس
    • احساس تنهایی
    • احساس بی حوصلگی هنگام انجام کارهای روتین روزانه
    • اهمال کاری

    عصبانیت، ترس و افسردگی هنگام دوری از اینترنت از جمله سایر علائم اعتیاد به اینترنت هستند. این علائم ممکن است به صورت خستگی، نوسان خلقی، اضطراب و بی‌قراری هم خود را نشان دهد.

    ۲- علائم جسمی اعتیاد به اینترنت

    • کمردرد
    • سردرد
    • بیخوابی
    • تغذیه بد (غذا نخوردن یا خوردن بیش از اندازه به دلیل دور نشدن از کامپیوتر)
    • بهداشت شخصی ضعیف (حمام نرفتن به دلیل آنلاین ماندن)
    • گردن درد
    • خشکی چشم و دیگر مشکلات بینایی
    • اضافه وزن یا کاهش وزن

    اعتیاد به اینترنت

    عوارض اعتیاد به فضای مجازی

    مضرات شناخته شده‌ی اعتیاد به اینترنت عبارتند از:

    • امکان بروز نقایص جسمانی
    • افت عملکرد اجتماعی
    • برهم خوردن تعادل هیجانی و واکنش های احساسی
    • استفاده تکانشی از اینترنت و وابستگی به اینترنت

    موضوع مشکل ساز در مورد این اختلال این است که چنانچه شما به آن مبتلا باشید، در عصر دیجیتال، اینترنت همه چیز را در بر گرفته و  همگی به شکل نامحدودی توسط تکنولوژی محاصره شده‌ایم و به عنوان یک جامعه، بیشتر کارهایی که انجام می‌دهیم می‌تواند توسط اینترنت صورت می‌پذیرد، بنابراین حل مسئله وابستگی به اینترنت دشوار می‌شود.

    اگر شما مبتلا به این اختلال باشید، احتمالا استفاده بیش از حد از اینترنت، روی روابط شخصی، زندگی کاری، وضعیت مالی یا درس شما تأثیر گذاشته است.

    افراد مبتلا به این اختلال ممکن است خودشان را از دیگران جدا کنند و زمان زیادی را در انزوای اجتماعی بگذرانند و بدین ترتیب تأثیر منفی بر روابط شخصی خود بگذراند.

    همچنین ممکن است عدم صداقت و اعتماد بروز پیدا کند به دلیل اینکه افراد وابسته به اینترنت تلاش می‌کنند تا مقدار زمان آنلاین بودن خود را انکار یا پنهان کنند. علاوه بر این، این افراد ممکن است نقاب‌های آنلاین برای خود ایجاد کنند تا رفتار آنلاین خود را تحت پوشش آن انجام دهند.

    ممکن است مشکلات مالی جدی نیز به دلیل کار نکردن یا ورشکستگی به علت خریدهای آنلاین مکرر، بازی آنلاین یا قمار آنلاین، به وجود آید.

    همچنین معتادان به اینترنت ممکن است در ایجاد ارتباطات جدید دچار مشکل شوند و از نظر اجتماعی منزوی شوند، زیرا آن‌ها در محیط آنلاین نسبت به محیط فیزیکی احساس راحتی بیشتری دارند.

    از کجا بفهمیم به اینترنت معتاد شده‌ایم؟

    با وجود اینکه این اختلال در حوزه سلامت روان توجه جلب کرده و اخیرا در کتابچه‌های تشخیصی استاندارد به عنوان اختلالی که نیاز به مطالعات بیشتر دارد وارد شده، هنوز یک تشخیص استاندارد شده از اختلال اعتیاد به اینترنت مشخص نشده است.

    یکی از ارزیابی‌های تشخیصی اختلال اعتیاد به اینترنت که بیشتر مورد پذیرش واقع شده است توسط «کی دبلیو برد» پیشنهاد شده است. او پنج ملاک تشخیصی را برای شناسایی اختلال اعتیاد به فضای مجازی پیشنهاد می‌کند:

    1. مشغله فکری با اینترنت (به طور مداوم  به استفاده گذشته و یا استفاده آینده فکر می‌کنید)
    2.  نیاز دارید تا زمان‌های بیشتری را به طور فزاینده به اینترنت اختصاص دهید تا راضی شوید.
    3.  تلاش‌های نا فرجامی در راستای کنترل، پرهیز یا توقف استفاده از اینترنت داشته اید.
    4.  هنگامی که تلاش می‌کند استفاده از اینترنت را کنترل کند، کلافه، مودی (دارای نوسان خلق)، افسرده یا تحریک پذیر می‌شود.
    5.  بیشتر از آنچه در اصل قصد داشته‌اید آنلاین مانده اید.

    علاوه بر این‌ها برد می‌گوید که حداقل یکی از معیارهای زیر نیز باید وجود داشته باشد تا تشخیص اختلال اعتیاد به اینترنت داده شود:

    1. یک رابطه مهم، شغل، تحصیل یا موقعیت کاری را به دلیل اینترنت به خطر انداخته است.
    2. به اعضای خانواده، درمانگران و یا دیگران دروغ گفته تا میزان درگیری خود با اینترنت را پنهان کند.
    3. از اینترنت به عنوان راهی برای فرار از مشکلات یا بهبود بخشیدن خلق ضعیف استفاده کرده. (مثلا احساس گناه، اضطراب، افسردگی، درماندگی)

    راه های درمان اعتیاد به اینترنت چیست؟

    اولین گام در درمان این است که تشخیص دهیم مشکلی وجود دارد. اگر باور داشته باشید که مشکلی ندارید، احتمالا در جستجوی درمان هم بر نخواهید آمد.

    یکی از مشکلات فراگیر اینترنت این است که اغلب قابل ثبت و محاسبه نیست و هیچ محدودیتی ندارد. شما پشت یک صفحه پنهان هستید و بعضی چیزهایی که ممکن است به صورت آنلاین بگویید یا بعضی کارهایی که ممکن است به صورت آنلاین انجام دهید، از آن دسته هستند که هرگز در دنیای واقعی و فردی انجام نمی‌دهید.

    بعضی باور دارند که اختلال اعتیاد به اینترنت یک بیماری زودگذر است و اظهار می‌دارند که معمولا خودش، خود به خود درمان می‌شود.

    پژوهش‌ها نشان داده‌اند که برای رهایی از اعتیاد به اینترنت، رفتار اصلاحی قابل دست یابی و موفقیت آمیز است. رفتارهای اصلاحی عبارتند از نرم افزارهایی که ساعات استفاده از اینترنت، نحوه استفاده و نوع سایت‌های مورد بازدید را کنترل می کنند.

    یکی دیگر از راه های درمان اعتیاد به فضای مجازی دارودرمانی است. به این دلیل که اگر شما مبتلا به این اختلال باشید، احتمالا به یک اختلال زیربنایی اضطراب یا افسردگی نیز مبتلا می‌باشید که با دارو قابل درمان است.

    عموماً باور بر این است که اگر شما افسردگی یا اضطراب را درمان کنید، اعتیاد به اینترنت نیز در پی آن بهبود می‌یابد. مطالعات نشان داده‌اند که داروهای ضد افسردگی و ضد اضطراب تأثیر عمیقی روی ساعات صرف شده در اینترنت می‌گذارند و در بعضی موارد با نرخی بین شانزده تا سی و پنج ساعت در هفته موجب کاهش استفاده از اینترنت می‌شوند.

    همچنین مطالعات نشان داده است که فعالیت فیزیکی نیز می‌تواند با افزایش سطح سروتونین در درمان اعتیاد به فضای مجازی مؤثر باشد.اعتیاد و وابستگی به اینترنت و فضای مجازی

    چگونه اعتیاد به اینترنت را ترک کنیم؟

    در بسیاری از موارد، درمان‌های چند وجهی (ترکیبی) در راستای مداوای اختلال اعتیاد به اینترنت به کار گرفته شده‌اند. در این روش درمان، اگر شما مبتلا به این اختلال باشید، احتمالاً برای مداوای مشکلتان، هم درمان دارویی و هم رواندرمانی تجویز خواهد شد.

    در این بخش به طور خلاصه به راه های جلوگیری از اعتیاد به اینترنت می‌پردازیم.

    ۱- میزان مصرف اینترنت را بنویسید!

    یک دفترچه بردارید و میزان مصرف روزمره اینترنت را بنویسید. زمان استفاده، سایت‌ها یا اپلیکیشن‌های مورد استفاده، حسی که هنگام گشت و گذار در اینترنت دارید، انگیزه شما برای آنلاین شدن و ساعت استفاده را یادداشت کنید.

    یادداشت‌ها را بعد از یک هفته مرور کنید تا الگوی استفاده از اینترنت را بفهمید و از مدت زمانی که در اینترنت صرف می‌کنید آگاهی بیشتری پیدا کنید.

    ۲- برای استفاده از اینترنت تایمر تنظیم کنید!

    یکی از راه‌های محدود کردن مصرف اینترنت، تنظیم محدودیت زمانی یک الی دو ساعته است. بعد از این زمان، دسترسی به اینترنت را برای خود ممنوع کنید.

    ۳- بازه زمانی استفاده از اینترنت را به بازه‌های ۱۵ دقیقه‌ای بشکنید!

    اگر هر روز به دفعات زیاد اینترنت را چک می‌کنید، ترک آن برایتان دشوار است. به همین دلیل بهتر است ابتدا میزان استفاده از اینترنت را به بازه‌های پانزده دقیقه‌ای بشکنید. یعنی ابتدا هز پانزده دقیقه یک بار اینترنت را چک کننید و به مرور این زمان را افزایش دهید. مثلاً بعد از مدتی، هر سی دقیقه یک بار اینترنت را چک کنید، بعد هر ۴۵ دقیقه یک بار و الی آخر.

    ۴- محرک‌ها را از خود دور کنید!

    موبایل، تبلت و کامپیوتر خود را در موقعیت‌های اجتماعی خاموش کنید. اگر موبایلتان روشن و در دسترس باشد احتمال بیشتری وجود دارد که بخواهید آن را چک کنید.

    اگر در حال وقت گذرانی با دوستان و خانواده‌تان هستید، موبایل را خاموش یا در حالت سایلنت و در جایی دور از دسترس قرار دهید.

    ۵- موبایل را شب‌ها در اتاق دیگری قرار دهید!

    شب‌ها هنگام خواب موبایل را در اتاق دیگری قرار دهید. با این کار هنگامی که به رختخواب می‌روید در صفحات اینترنت جست و جو نخواهید کرد.

    اگر نیاز به دریافت راهنمایی در این زمینه دارید، روی دکمه زیر کلیک کنید
    رزرو آنلاین نوبت از روانشناس

    منابع:

    Healthline

    Very Well Mind

    نویسنده: میترا سیفان – روانشناس


    پزشک خوب سامانه آنلاین رزرو اینترنتی نوبت از روانشناسان و روانپزشکان و سایر متخصصان حوزه سلامت است که به شما کمک می‌کند بهترین متخصصان را در کوتاه ترین زمان و در نزدیکی محل زندگی خود پیدا کرده و وقت خود را به صورت آنلاین رزرو نمایید.

    دیگر مقالات پیشنهادی پزشک خوب