اختلال شخصیت وسواسی جبری و درمان آن

توسط میترا سیفان
این مقاله توسط میترا سیفان ترجمه شده است.

علائم اختلال شخصیت وسواسی جبری و درمان آن

ممکن است این اتفاق برای شما هم رخ داده باشد که با شخصی دوست و همراه ‌‌شوید، ولی پس از مدت کوتاهی به‌دلیل کمال‌گرایی افراطی و بی‌منطق آن فرد در جزئی‌ترین موارد، از او جدا ‌گردید.

شما پس از معاشرت با این افراد به‌زودی پی می‌برید که رعایت کل پروتکل‌ها و استاندارد‌های سفت و سخت آنان برای شما امکان‌پذیر نیست و علاوه بر این، استاندارد‌های آن‌ها چندان هم درست و به‌جا نیستند.

این افراد نه تنها شما و اطرافیانشان را عذاب می‌دهند، بلکه خود نیز همواره در رنج و ناراحتی هستند.

آن‌ها در مورد هر کاری که انجام می‌دهند، دچار شک و تردید شده و عملکرد خود را به چالش می‌کشند. چنین افرادی ممکن است به نوعی اختلال روانشناختی به‌نام «اختلال شخصیت وسواسی جبری» مبتلا بوده و نیاز به درمان داشته باشند.

 

اختلال شخصیت وسواسی جبری چیست؟

اختلال شخصیت وسواسی جبری یا Obsessive-Compulsive Personality Disorder که متخصصان روان آن را به‌اختصار OCPD می‌نامند، نوعی از اختلال های شخصیت است که در آن ذهن فرد با نظم و ترتیب بسیار، استانداردهای بالا و کنترل ذهنی و  کنترل روابط میان‌فردی اشغال می‌شود و دیگر جایی برای انعطاف‌پذیری و کارایی باقی نمی‌ماند.

این آشفتگی ذهنی به یک‌سری الگو‌های خاص در رفتار‌های فرد منجر می‌شود که عبارتند از:

  • افرادی که از این اختلال رنج می‌برند، به‌سختی می‌توانند درباره اولویت انجام کار‌ها و نحوه انجام آن‌ها تصمیم‌گیری کنند. در واقع، آن‌ها می‌خواهند کار‌ها را به‌حد کمال و بدون هیچ‌گونه عیب و نقصی انجام دهند، اما این کمال‌گرایی افراطی باعث می‌شود که به‌طور کل از انجام آن کار باز‌بمانند.
  • این افراد در مواقعی که کنترلی بر هیجانات و روابط میان‌فردی خود ندارند، به‌سرعت ناراحت یا عصبانی می‌شوند و معمولا نیز خشم خود را مستقیما نشان نمی‌دهند. (برای مثال، ممکن است شخص از خدمات ضعیف رستوران عصبانی شود، اما به‌جای اینکه به مدیریت رستوران شکایت کند، از انعام دادن به گارسون‌ها خودداری می‌کند.)
  • مبتلایان به این اختلال معمولا در روابط خود یک الگوی تسلط-تسلیم را دنبال می‌کنند. یعنی ممکن است به شخصی که او را قبول دارند، بیش‌ازحد احترام گذاشته و در عوض در برابر فردی که مورد تأییدشان نیست، مقاومت زیادی نشان دهند.
  • از نظر عاطفی، افرادی هستند که معمولا محبت خود را به‌شکل کاملا کنترل‌شده و بی‌روح بیان می‌کنند و ممکن است ابراز احساسات در مقابل دیگران برای آن‌ها بسیار دشوار باشد. آن‌ها همچنین در روابط روزمره به‌شکل جدی و رسمی برخورد می‌کنند و در شرایطی که افراد معمولی می‌خندند یا ابراز شادمانی می‌کنند (برای مثال، استقبال از یک عزیز در فرودگاه)، سرد و خالی از هیجان ظاهر می‌شوند. دلیل این رفتار این است که تک تک کلماتی را که به زبان می‌آورند با هوش و منطق خود می‌سنجند تا هر آنچه را که می‌گویند، کامل و بی‌نقص باشد.

وسواسی، اشخصیت وسواسی، درمان وسواس

علائم اختلال شخصیت وسواسی جبری

اگر حداقل چهار نشانه از نشانه‌‌های زیر در فردی مشاهده شوند، احتمال ابتلای او به این اختلال وجود دارد.

علائم اختلال شخصیت وسواسی جبری عبارتند از:

  • اعتقاد دارد که بینش کاملا درستی دارد و دیگران باید رفتار او را مانند قانون اساسی مبنای عمل خود قرار دهند.
  • ذهن فرد با قوانین، ترتیب‌ها، جزئیات، سازماندهی‌ها و یا برنامه‌‌ریزی‌ها اشغال شده است تا حدی که فرد هدف اصلی انجام فعالیت‌ها و کار‌های مختلف را گم می‌کند.
  • کمال‌گرایی بیش از اندازه‌ای را نشان می‌دهد و این کمال‌گرایی افراطی، انجام کار‌ها و امور مختلف را مختل می‌کند. (به‌عنوان مثال، قادر به تکمیل یک پروژه نیستند، چرا‌که استانداردهای بیش‌ازحد سخت‌گیرانه آن‌ها رعایت نمی‌شوند.)
  • تا حدی به کار و بازدهی می‌اندیشید که خود را از داشتن اوقات فراغت و هم‌نشینی با دوستان (به‌جز دوستانی که منفعت اقتصادی دارند) محروم می‌کند.
  • در مورد مسائل اخلاقی و ارزش‌ها بیش‌ازاندازه مقید، وسواسی و غیر‌انعطاف‌پذیر است. (البته مراد از ارزش‌ها در اینجا بیشتر مراسم و مناسک مذهبی است.)
  • قادر به دور ریختن اشیای فرسوده یا بی‌ارزش نیست، حتی اگر هیچ ارزش احساسی برای او نداشته باشند.
  • به حفظ حالت موجود و تکرار کار‌ها تمایل دارد.
  • تمایلی به تفویض وظایف یا همکاری با دیگران ندارد، مگر اینکه کار‌ها دقیقا به شیوه او انجام شوند.
  • در پرداخت پول برای خود و دیگران خساست می‌کند و پول را عاملی برای جلوگیری از حوادث و فجایع آینده می‌داند.
  • سرسختی قابل‌توجهی را نشان می‌دهد.

 

علائم بالینی اختلال شخصیت وسواسی جبری

  • ضعف و بی‌حالی
  • اختلال در خواب
  • مشکلات گوارشی
  • احساس کلافه بودن پس از فعالیت‌های فیزیکی
  • واکنش زیاد به محرک‌های محیطی

 

علت ابتلا به اختلال شخصیت وسواسی جبری

محققان به‌درستی عامل بروز شخصیت وسواسی جبری را نمی‌دانند، ولی اعتقاد دارند که عوامل زیر سهم زیادی در ظهور این اختلال دارند:

  • عوامل ژنتیکی
  • تربیت غلط والدین و کنترل بیش‌ازحد کودک
  • ابتلای والدین به اختلالات روانی

 

چه کسانی بیشتر در معرض ابتلا به اختلال شخصیت وسواسی جبری هستند؟

اختلال شخصیت وسواسی جبری در مردان تقریبا دو برابر زنان رخ می‌دهد و بین ۱/۲ تا ۹/۷ درصد از جمعیت به این مشکل دچار می‌شوند.

مانند اکثر اختلالات شخصیتی، این اختلال هم معمولا با افزایش سن شدت می‌گیرد، به‌طوری‌که علائم در افرادی که در دهه ۴۰ یا ۵۰ سالگی خود قرار دارند، به شدیدترین حالت خود می‌رسند.

 

پیامد‌های ابتلا به اختلال شخصیت وسواسی جبری

مبتلایان در فعالیت‌های تحصیلی و کاری به دیگران وابسته بوده و بدون کمک آن‌ها چندان موفق عمل نمی‌کنند. این در حالی است که فرد خود را مسئول تمام پیشرفت‌هایش می‌داند و کمک اطرافیان را به‌حساب نمی‌آورد. همین موضوع باعث می‌شود که اطرافیان کم کم ارتباط خود را با آن‌ها قطع کنند.

این افراد به حفظ موقعیت موجود تمایل دارند و از فعالیت یا روابط جدید تا حد امکان اجتناب می‌کنند. بنابراین، مشاهده می‌شود که به شغل و همسر خود وفادار باقی می‌مانند، ولی معمولا همسران آن‌ها از روابط زناشویی گلایه دارند.

این افراد معمولا از افسردگی و اضطراب رنج می‌برند و بیش‌ازاندازه به مصرف دارو‌های ضد‌التهاب و آنتی‌بیوتیک گرایش دارند که ممکن است به سلامت آن‌ها آسیب برساند.

اختلال شخصیت وسواسی جبری از جمله مشکلات روانشناختی است که ممکن است به اعتیاد و سوءمصرف مواد مخدر منتهی شود. یکی از دلایلی که به افراد توصیه می‌شود در درمان بیما‌ری‌های روانی نظیر شخصیت وسواسی جبری تعجیل کنند، همین عوارض ویرانگر مانند اعتیاد است که اگر فرد به‌موقع از متخصص کمک بگیرد، به آن‌ها دچار نخواهد شد.

لیست بهترین مشاوران و متخصصان روانشناس کشور

 

درمان اختلال شخصیت وسواسی جبری

فردی که خود را کامل و بی‌نقص می‌داند، معمولا متوجه رفتار غیر‌عادی خود و مشکلاتی که این اختلال برای او ایجاد کرده است، نمی‌شود. (عدم بینش)

بنابراین همسر و یا خانواده فرد باید پیش از شدت یافتن علائم، او را به مراجعه به روانشناس تشویق کنند. علاوه بر این، همراهی اعضای خانواده یا دوستان در طی روند درمان می‌تواند برای فرد مبتلا بسیار مفید باشد.

روان‌درمانگران و یا روانپزشکان برای درمان شخصیت وسواسی جبری معمولا از یک یا هر سه رویکرد زیر استفاده می‌کند:

   ۱. رفتاردرمانی شناختی (CBT):

رفتاردرمانی شناختی نوعی مشاوره است که در طول آن، فرد مبتلا به‌صورت منظم با روانشناس خود ملاقات کرده و در طی جلسات مشاوره در مورد علائم آزار‌دهنده‌ای که زندگی او را مختل کرده‌اند، با روانشناس صحبت می‌کند. روانشناس نیز در مقابل راهکار‌های مؤثر برای کنترل علائم بیماری را در اختیار مراجع قرار می‌دهد. معمولاً هدف جلسات مشاوره این است که از تمرکز فرد بر مسائل کاری و جدی زندگی کاسته شود و فعالیت‌های متفرقه مانند رفت و آمد‌های دوستانه و سرگرمی‌های سالم جانشین آن شوند.

لازم به‌ذکر است که تحقیقات جدید نشان داده‌اند که رفتاردرمانی دیالکتیک (DBT) نیز بر درمان این اختلال بسیار مؤثر است.

   ۲. آموزش مهارت آرام شدن:

مهارت آرام شدن یا ریلکس شدن به مجموعه‌ای از تکنیک‌های نفس کشیدن، شل کردن عضلات و خالی کردن ذهن از افکار منفی گفته می‌شود. استرس و اضطراب از پیامد‌های شایع اختلالات روانی مانند اختلال شخصیت وسواسی جبری هستند و این تکنیک‌ها به کاهش استرس و اضطراب در فرد کمک زیادی می‌کنند. تمرینات ذهن آگاهی، یوگا و پیلاتس از مشهور‌ترین تکنیک‌های آرام شدن هستند.

    ۳. دارو‌درمانی:

همان‌طور که پیش از این بیان شد، اضطراب و افسردگی از پیامد‌های اختلال‌های شخصیتی مانند اختلال شخصیت وسواسی جبری هستند و روانپزشک ممکن است جهت کاهش اضطراب از مهارکننده‌ انتخابی بازجذب سروتونین (SSRI) برای فرد مبتلا استفاده کند. علاوه بر این، تحقیقات نشان داده‌اند که داروی سیتالوپرام نیز برای کاهش علائم افسردگی و علائم OCPD مفید است و ممکن است تجویز شود.

 

کلامی با اطرافیان افراد شخصیت وسواسی

همسر یا سایر اعضای خانواده، اولین افرادی هستند که متوجه رفتار‌های نا‌هنجار در فرد می‌شوند و اغلب فداکارانه به تحمل رفتار‌های نادرست فرد می‌پردازند. تحمل رفتار‌های نا‌خوشایند فرد قابل ستایش است، ولی بزرگ‌ترین فداکاری این است که تلاش کنید فرد مذکور را به مراجعه به روانشناس خوب و دریافت کمک تخصصی ترغیب کنید.

نویسنده: میترا سیفان – روانشناس

 

خوانندگان محترم چنانچه سوالی در زمینه انواع اختلالات شخصیت دارید در قسمت نظرات مطرح کنید تا در اسرع وقت پاسخگو باشیم.

پزشک خوب، سامانه آنلاین رزرو اینترنتی نوبت از روانشناسان و روانپزشکان و سایر تخصص های پزشکی است که به شما کمک می‌کند بهترین متخصصان را در کوتاه ترین زمان و در نزدیکی محل زندگی خود پیدا کرده و وقت خود را به صورت “آنلاین” رزرو نمایید.

پرسش و پاسخ

پزشک خوب، نظرتان را درباره این مقاله بگویید یا سوالاتتان را بپرسید، متخصصان ما در اولین فرصت به سوالات شما پاسخ می‌دهند.

مریم اسفند ۱۸, ۱۳۹۹ - ۱:۳۸ ق٫ظ

من همسرم را بردم پیش روانپزشک ۵ماه دارو مصرف کرد دیگه مصرف نکرد و میگه من خوبم تو مشکل داری به نظر شما مت چیکار کنم واقعا غیر قابل تحمل شده به نظرتون ازش جدا شم ؟

پاسخ
زهرا مرداد ۸, ۱۳۹۹ - ۳:۳۴ ب٫ظ

من بعد از کرونا خیلی ترس دارم و اصلا بیرون نمیرم از خونه
تو خونه هم همش در حال شستن دستم هستم اصلا نمیتونم رو کارام تمرکز کنم
چی کار کنم خانم دکتر؟

پاسخ
میترا سیفان مرداد ۱۱, ۱۳۹۹ - ۶:۲۳ ق٫ظ

لطفا مطالب زیر رو مطالعه کنید. راه حل های احتمالی آورده شده.
https://bit.ly/2Pf337K
https://pezeshkekhoob.com/blog/2019/10/14/health-anxiety/

پاسخ

دیگر مقالات پیشنهادی پزشک خوب