مطلب جامع اختلال اسکیزوفرنی. علل، علائم و روش های درمانی

توسط میترا سیفان
این مقاله توسط میترا سیفان ترجمه شده است.

 اختلال اسکیزوفرنی (شیزوفرنی یا روان پریشی) چیست و چگونه درمان می‌شود؟

 

مرور کلی اختلال اسکیزوفرنی

روانپریشی

اسکیزوفرنی که به آن روانپریشی یا روان گسیختگی هم میگویند، نوعی اختلال روانی مزمن و حاد است که بر طرز تفکر، احساسات و رفتار بیمار اثر می‌گذارد.

اینطور به نظر می‌رسد که فرد مبتلا به اسکیزوفرنی از واقعیت بی‌خبر است. با اینکه اسکیزوفرنی به اندازه سایر اختلالات روانی شایع نیست، علائم آن می‌توانند بیمار را ناتوان کنند.

میزان شیوع این اختلال در حدود یک درصد افراد جامعه است و به میزان برابری در زنان و مردان رخ می‌دهد.

پزشک خوب، در این مقاله شما را انواع علل بوجود آمدن و علائم این بیماری آشنا کرده و راه های درمانی را معرفی می‌کند. همچنین نحوه برخورد صحیح با یک فرد اسکیزوفرن را آموزش می‌دهد.

 

علائم و نشانه‌های اختلال اسکیزوفرنی

علائم اسکیزوفرنی معمولا بین ۱۶ تا ۳۰ سالگی ظاهر می‌شوند. در موارد نادر، کودکان نیز به اسکیزوفرنی مبتلا می‌شوند.

علائم اختلال اسکیزوفرنی به سه دسته تقسیم می‌شوند: مثبت، منفی و شناختی.

علائم مثبت: علائم «مثبت» شامل رفتارهای روانپریشانه‌ای است که به طور کلی در افراد سالم مشاهده نمی‌شود و در واقع افراد مبتلا به اسکیزوفرنی این علائم را اضافه بر سازمان دارند، به همین دلیل این “علائم مثبت” به معنی اضافه شده نامیده می‌شوند.
افرادی که علائم مثبت دارند ممکن است از برخی از جنبه‌های واقعیت غافل شوند.

علائم مثبت اسکیزوفرنی شامل موارد زیر هستند:

  • توهم
  • هذیان
  • اختلالات فکری (فکر کردن به روش‌های غیر معمول یا غیر مؤثر)
  • اختلالات حرکتی (سراسیمگی در حرکات بدن)

علائم منفی: ویژگی های هستند که در افراد عادی دیده میشوند اما افراد مبتلا به اسکیزوفرنی این از این ویژگی ها به صورت عادی محروم هستند. علائم «منفی» با اختلال در ابعاد احساسی و رفتاری فرد مرتبط است.

علائم منفی اسکیزوفرنی شامل موارد زیر است:

  • «عاطفه سطحی» (کاهش بیان احساسات از طریق حالات صورت یا لحن صدا)
  • کاهش احساس لذت بردن از زندگی روزمره
  • دشواری در آغاز و ادامه یک فعالیت (عدم پیش قدم شدن در آغاز فعالیت ها)
  • کاهش میزان حرف زدن

اگر نیاز به دریافت راهنمایی در این زمینه دارید،روی دکمه زیر کلیک کنید
لیست روان‌پزشکان

شیزوفرنی

علائم شناختی اختلال اسکیزوفرنی

علائم شناختی اسکیزوفرنی در برخی از بیماران خاموش است؛ اما در برخی دیگر حادتر بوده و بیماران ممکن است متوجه تغییراتی در حافظه یا سایر ابعاد تفکر خود شوند. این علائم عبارتند از:

  • «کارکرد اجرایی» ضعیف (توانایی ضعیف درک اطلاعات محیط و به کارگیری آن در تصمیم‌گیری)
  • مشکل در میزان تمرکز یا توجه
  • بروز مشکلات در «حافظه فعال» (اشکال در امکان استفاده از اطلاعات بلافاصله پس از یادگیری)

 

عوامل خطر و علل ایجاد کننده ی بیماری اسکیزوفرنی

عوامل مختلفی وجود دارد که در ابتلای فرد به اسکیزوفرنی نقش دارند.

نقش ژنتیک و محیط در بروز اسکیزوفرنی

دانشمندان بر این باورند که اسکیزوفرنی بعضاً به صورت ارثی در خانواده‌ها شیوع پیدا می‌کند. با این حال، افراد زیادی به اسکیزوفرنی مبتلا می‌شوند که سابقه خانوادگی ندارند و برعکس، بسیاری از افراد با اینکه سابقه خانوادگی دارند دچار اسکیزوفرنی نمی‌شوند.

دانشمندان معتقدند که بسیاری از ژن‌ها خطر اسکیزوفرنی را افزایش می‌دهند، اما هیچ ژن مشخصی به خودی خود باعث بروز این اختلال نمی‌شود.

هنوز این امکان وجود ندارد که‎ از اطلاعات ژنتیکی برای پیش‌بینی اینکه چه کسی به اسکیزوفرنی مبتلا می‌شود استفاده کرد.

دانشمندان همچنین تصور می‌کنند که تعامل بین ژن‌ها و عوامل محیطی در محل زندگی فرد به بروز اسکیزوفرنی کمک می‌کند.

عوامل محیطی دخیل در بروز اسکیزوفرنی شامل موارد زیر هستند:

  • قرار داشتن در معرض ویروس‌ها
  • سوء‌تغذیه پیش از تولد
  • مشکلات هنگام زایمان
  • روابط خانوادگی متشنج

عوامل روانشناختی دخیل در بروز اسکیزوفرنی

ساختار و حالت شیمیایی مغز:

شیزوفرنی

دانشمندان فکر می‌کنند عدم تعادل در واکنش‌های شیمیایی پیچیده و تو در توی مغز در رابطه با انتقال‌دهنده‌های عصبی (موادی که سلول‌های مغزی از آنها برای ایجاد ارتباط با یکدیگر استفاده می‌کنند)، دوپامین و گلوتامات و غیره در بروز اسکیزوفرنی مؤثر است.

برخی از متخصصان نیز فکر می‌کنند که بروز مشکل در دوره تکامل مغز قبل از تولد ممکن است منجر به ارتباطات معیوب مغزی و بروز اسکیزوفرنی شود.

مغز در دوران بلوغ دچار تغییرات اساسی می‌شود و این تغییرات می‌توانند در افرادی که به دلایل ژنتیکی یا ساختار متفاوت مغزشان آسیب‌پذیر هستند، علائم روانپریشانه ایجاد کنند.

اسکیزوفرنی ناشی از مصرف مواد یا دارو

گفته می‌شود که مصرف ماریجوانا و ال.اس.دی به عود بیماری اسکیزوفرنی کمک می‌کنند. به علاوه، برای افرادی که مستعد ابتلا به یک اختلال روانی مانند اسکیزوفرنی هستند، مصرف حشیش می‌تواند عامل ابتلا باشد.

برخی از محققان بر این باورند که داروهای خاص مانند استروئیدها و محرک‌ها می‌توانند باعث بروز علائم مرتبط با اختلالات روانی شوند.

اسکیزوفرنی چگونه درمان می‌شود؟

معالجه می‌تواند باعث تسکین بسیاری از علائم اسکیزوفرنی شود. با این حال، اکثر بیماران مبتلا به این اختلال باید تا آخر عمرشان با علائم این عارضه دست‌وپنجه نرم کنند.

نخستین باری که فرد علائم اسکیزوفرنی را تجربه می‌کند، ممکن است خیلی ناخوشایند باشد. بهبودی علائم ممکن است زمان زیادی طول بکشد.

همچنین ممکن است بیمار این دوره را در تنهایی سپری کند. فرد مبتلا به اسکیزوفرنی از زمان آغاز بیماری باید از حمایت خانواده، دوستان و جامعه برخوردار باشد.

به گفته روانپزشکان، اثربخش‌ترین درمان برای بیماران مبتلا اسکیزوفرنی ترکیبی از موارد زیر است:

  • دارو درمانی
  • مشاوره  و رواندرمانی
  • منابع خودیاری

داروهای ضد روانپریشی در درمان اسکیزوفرنی 

داروهای ضد روانپریشی(آنتی سایکوتیک) معمولاً به صورت روزانه در قالب قرص یا شربت مصرف می‌شوند.

بعضی از داروهای ضد روانپریشی تزریقی هستند که یک یا دو بار در ماه تزریق می‌شوند.

بعضی از بیماران با شروع مصرف دارو دچار عوارض جانبی می‌شوند، اما بیشتر عوارض بعد از گذشت چند روز برطرف می‌شوند. پزشکان و بیماران می‌توانند با همکاری هم به بهترین دارو یا ترکیب دارویی و دوز مناسب برای معالجه دست یابند.

داروهای انتی سایکوتیک

رایج‌ترین داروهای اسکیزوفرنی عبارتند از:

  • ریسپریدون (Risperdal) :

کمتر از سایر داروهای ضدروانپیشی معمول خواب‌آور است. افزایش وزن و دیابت از عوارض جانبی این دارو هستند، اما در مقایسه با مصرف کلوزاپین یا اولانزاپین کمتر رخ می‌دهند.

  • اولانزاپین (Zyprexa):

ممکن است باعث بهبود علائم منفی شود. با این حال، خطر افزایش وزن شدید و دیابت را به دنبال دارد.

  • کوئیتیاپین (Seroquel):

خطر افزایش وزن و دیابت را به دنبال دارد؛ اما نسبت به کلوزاپین یا اولانزاپین کم‌خطرتر است.

  • زیپراسیدون (Geodon):

خطر افزایش وزن و دیابت با مصرف این دارو نسبت به سایر داروهای ضد روانپریشی کمتر است. با این حال، ممکن است باعث بروز آریتمی قلب شود.

  • کلوزاپین (کلوزریل):

برای بیمارانی که به درمان مقاومت نشان می‌دهند، مؤثر است. گفته می‌شود این دارو به کاهش رفتارهای خودکشی در بیماران مبتلا به اسکیزوفرنی کمک می‌کند. خطر افزایش وزن و ابتلا به دیابت با مصرف این دارو زیاد است.

  • ‌هالوپریدول:

یک داروی ضد روانپریشی است که برای درمان اسکیزوفرنی تجویز می‌شود. اثرات این دارو بلندمدت است (تا چند هفته).

نخستین روش درمان اسکیزوفرنی مصرف دارو است. متاسفانه، رعایت دوز (پیروی از دستور مصرف دارو) یک مسئله اساسی است. بیمار حتی در صورت برطرف شدن علائم نیز باید به مصرف دارو ادامه دهد. در غیر این صورت، علائم برمی‌گردند.

افراد مبتلا به اسکیزوفرنی اغلب تا آخر عمرشان دارو مصرف می‌کنند و هزینه‌های زیادی را روی دست خود یا اطرافیان‌شان می‌گذارند. مبحث بیمه هایی که داروهای این بیماران را تحت پوشش قرار دهند، تبدیل به یکی از منابع نگرانی این خانواده ها شده است.

خانوداه های دارای عضو اسکیزوفرن، بهتر است تحت پوشش بیمه تکمیلی قرار گیرد.

رواندرمانی اختلال اسکیزوفرنی

این متد درمانی بعد از اینکه بیمار و پزشک به ترکیب دارویی مناسب دست یافتند، سودمند است.

یادگیری و توانایی بکارگیری مهارت‌های مقابله‌ای برای رسیدگی به چالش‌های روزمره اسکیزوفرنی به بیمار کمک می‌کند امور زندگی خود را پیش ببرد؛ مثلا در مدرسه حاضر شود یا به کارش ادامه دهد.

اسکیزوفرنی در افرادی که از درمان روانشناختی کمک می‌گیرند، کمتر عود کرده و از بستری شدن در بیمارستان جلوگیری می‌کند.

یکی از انواع رواندرمانی مناسب با درمان این بیماری، خانوداه درمانی است. که فرد بیمار بهمراه اعضای خانواده در جلسات رواندرمانی حاضر می‌شوند و درخصوص مشکلاتشان با روانشناس مربوطه صحبت می‌کنند و کمک دریافت خواهند کرد.

نحوه تشخیص و آزمایشات اسکیزوفرنی

قبل از تشخیص اسکیزوفرنی، احتمال ابتلا به سایر بیماری‌ها می‌بایست رد شده باشد.

تشخیص اسکیزوفرنی از طریق مشاهده رفتار بیمار صورت می‌گیرد.

اگر پزشک به اسکیزوفرنی مشکوک باشد، باید سوابق پزشکی و روانپزشکی بیمار را بررسی کند.

 

اگر نیاز به دریافت راهنمایی در این زمینه دارید،روی دکمه زیر کلیک کنید
لیست روان‌پزشکان

چند آزمایش انجام می‌گیرد تا احتمال ابتلا به بیماری‌ها یا عارضه‌هایی که ممکن است علائمی مشابه اسکیزوفرنی داشته باشند، رد شود:

آزمایش خون

در مواردی که استفاده از مواد باعث بروز علائم شده است، آزمایش خون انجام می‌شود. آزمایش خون برای تشخیص دلایل جسمانی بیماری نیز انجام می‌گیرد.

عکس‌برداری

برای رد کردن احتمال وجود تومور و مشکلات ساختاری در مغز انجام می‌شود.

ارزیابی روانشناختی

یک روانشناس متخصص با سوال کردن درباره افکار، خلقیات، توهمات، افکارخودکشی به خشونت یا پتانسیل خشونت، و همچنین بررسی رفتار و ظاهر بیمار به بررسی وضعیت ذهنی او می‌پردازد.

در چه صورت تشخیص اسکیزوفرنی بر فرد گذاشته می‌شود؟

بیمار باید از معیارهای مندرج درDSM-5 (راهنمای تشخیصی و آماری اختلالات روانی) برخوردار باشد.

DSM کتابچه راهنمای انجمن روانپزشکی آمریکا است که متخصصان مراقبت‌های بهداشتی از آن برای تشخیص بیماری‌های روانی کمک می‌گیرند.

پزشک باید احتمال ابتلای بیمار به سایر مشکلات مرتبط با سلامت روان، از جمله اختلال دو قطبی یا اختلال اسکیزو افکتیو را رد کند.

همچنین باید ثابت شود که علت بروز نشانه‌ها و علائم بیماری، مصرف داروهای تجویزی یا سوء‌مصرف مواد نبوده است.

بیمار باید حداقل دو مورد از علائم نوعی زیر را داشته باشد:

  • هذیان
  • رفتار آشفته یا کاتاتونیک
  • گفتار آشفته
  • توهم
  • علائم منفی که در طی ۴ هفته گذشته به طور مرتب مشاهده شده باشند
  • ناتوانی از حضور در مدرسه، انجام وظایف کاری یا امور روزمره
  • علائمی که ۶ ماه یا بیشتر ادامه یابند.

چطور می توانم به یک آشنای مبتلا اسکیزوفرنی کمک کنم؟

مراقبت کردن و حمایت از یک عزیز مبتلا به اسکیزوفرنی می‌تواند دشوار باشد.

به علاوه، اینکه بدانید به اظهارات عجیب یا نادرست یک بیمار مبتلا به اسکیزوفرنی چگونه واکنش نشان دهید، سخت است. این مهم است که بدانید اسکیزوفرنی یک بیماری بیولوژیکی است.

اگر در اطرافیانتان شخصی مبتلا به اختلال اسکیزوفرنی دارید،

با رعایت این موارد می‌توانید به بیمار عزیزتان کمک کنید:

  • درمان آنها را پیگیری کنید و تشویق‌شان کنید به این روند ادامه دهند
  • به خاطر داشته باشید که باورها و توهماتی که دارند برای آنها واقعی به نظر می‌رسد
  • به آنها بگویید كه نظرات او را قبول دارید هر کسی حق دارد دید خود را نسبت به اطرافش داشته باشد
  • مؤدب، حمایت‌گر و مهربان باشید، اما رفتارهای خطرناک یا نامناسب را تحمل نکنید و قاطع باشید

ضمن اینکه به یاد داشته باشید شروع هر چه سریعتر درمان، به کنترل هرچه بهتر علائم کمک خواهد کرد.

نویسنده: میترا سیفان – روانشناس

پزشک خوب، سامانه رزرو “آنلاین” روانشناس و روانپزشک و سایر حوزه های پزشکی و سلامت، به شما کمک می‌کند بهترین متخصصان را در محدوده زندگی خود در سراسر کشور، انتخاب نموده و وقت خود را بصورت آنلاین رزرو کنید.

پرسش و پاسخ

پزشک خوب، نظرتان را درباره این مقاله بگویید یا سوالاتتان را بپرسید، متخصصان ما در اولین فرصت به سوالات شما پاسخ می‌دهند.

ناشناس اسفند ۱۲, ۱۴۰۰ - ۱۰:۵۹ ق٫ظ

سلام خیلی مفید بود ممنون

پاسخ

دیگر مقالات پیشنهادی پزشک خوب