هرم نیازهای مازلو | سلسله مراتب نیازهای مازلو چیست؟

توسط نغمه عثمانپور
این مقاله توسط نغمه عثمانپور ترجمه شده است.

در سال ۱۹۴۳ رواشناس آمریکایی آبراهام مازلو نظریه “سلسله‌مراتب نیازهای انسانی” را مطرح کرد. در این نظریه تصمیم‌‌گیری‌‌های بشر تحت تأثیر سلسله‌ مراتب نیازهای روانی قرار دارد. مازلو همچنین به‌عنوان پدر روانشناسی انسان ‎‌گرایانه نیز شناخته می‌‌‎شود. هرم مراتب نیازهای انسانی مازلو یکی از بهترین تئوری و نظریه‎‌ها برای افزایش انگیزه است. مازلو در مقاله اول خود و همچنین در کتاب بعدی خود با عنوان “انگیزه و شخصیت” پنج شکل اصلی برای انگیزه رفتاری انسان را بیان کرد. در این مقاله به بررسی هرم نیازهای مازلو می‎‌پردازیم.

فهرست مطالب
  •  

    هرم نیازهای مازلو چیست؟

    هرم نیاز‌های مازلو، یک نظریه رواشناختی است که انگیزه انسان را در سطوح مختلف مورد بررسی قرار می‌دهد. این نظریه بیان می‌‎‌کند که انسان برای رفع نیازهایش به یک سلسله‌مراتب منظم نیاز دارد. این هرم از اساسی‌‌‎ترین نیازها تا پیشرفته‌‌ترین طبقه‌بندی ‌شده است. طبق این نظریه، هدف نهایی رسیدن به (سطح پنج) سلسله‌مراتب است. یعنی خودشکوفایی و خود انگیزشی.

    مازلو به عنوان یک انسان‎گرا معتقد است که انسان به طور ذاتی تمایل به خودشکوفایی و رشد خود دارد. این بدین معناست که انسان تمایلی تمام‌نشدنی به تعالی و رشد شخصی دارد. اگرچه که برای دستیابی به این نیاز در وهله اول نیازهای اساسی دیگر مانند غذا، آزادی و امنیت، عشق و عزت‌نفس باید برآورده شود.

    سلسه مراتب مازلو اغلب به‌صورت هرمی نمایش داده می‎‌شود. پایین‌‎ترین سطح هرم از اساسی‎‌ترین نیازها تشکیل‌شده است، و پیچیده‌‎ترین نیازها در بالای هرم قرار دارند. نیازها در پایین‌‎‌ترین قسمت هرم شامل نیازهای جسمی ازجمله نیاز به آب و غذا، گرما و خواب کافی است. پس از برآورده شدن این نیازها، سطح بعدی امنیت و آزادی است.

    در سطح بالاتر هرم، نیازها به ‌طور فزاینده‌‌‎ای روانشناختی و اجتماعی می‌‎‌شوند. و نیازهایی مانند عشق، دوستی، صمیمیت اهمیت پیدا می‌‎‌کنند. در ادامه هرم، نیاز به عزت‌نفس و احساس موفقیت در اولویت قرار می‌‌‎گیرد. مانند کارل راجرز، روانشناس آمریکایی، مازلو بر اهمیت خودشکوفایی و خود انگیزشی، که فرآیندی برای رشد و تکامل فرد به‌منظور توانایی‌‎های او است، تأکید دارد.

     

    نیازهای کمبود در مقابل نیازهای رشد

    مازلو معتقد بود که این نیازها شبیه غرایز است و نقش اصلی را در ایجاد انگیزه در رفتار دارد. نيازهاي فيزيولوژيكي، امنيتي، اجتماعي و عزت‌نفس نيازهاي كمبودي هستند كه در اثر محروميت بوجود مي‌‌‎آيند. تأمین این نیازها در سطح پایین هرم برای جلوگیری از احساسات ناخوشایند یا عواقب جدی مهم است. مازلو بالاترین سطح هرم را به‌عنوان نیاز رشد نامیده است. این نیازها ناشی از کمبود چیزی نیست بلکه ناشی از تمایل به رشد و تعالی به‌عنوان یک فرد است. در حالی ‌که این تئوری به‌ طور کلی به ‌عنوان یک سلسله ‌مراتب کاملاً سفت ‌و سخت به تصویر کشیده می‌‌‎شود، مازلو خاطرنشان کرد که ترتیب انجام این نیازها همیشه از این فرایند استاندارد پیروی نمی‎‌‌کند. به‌عنوان‌مثال، وی می‌‌‎گوید برای برخی از افراد، نیاز به عزت‌‌نفس بیش از نیاز به عشق مهم است. برای بعضی دیگر، نیاز به انجام ایده‌‎های خلاقانه حتی ممکن است اساسی‌‎‌ترین نیازها را نیز جبران کند.

     

    سلسله مراتب نیازهای مازلو: ۵ سطح نیازهای مازلو کدامند؟

    همان‌طور که گفته شد، نظریه سلسه ‌مراتب نیازهای مازلو، هرمی شکل است. با نیازهای اساسی در پایین هرم و نیازهای غیرقابل لمس در سطوح بالاتر. یک فرد تنها در صورت تأمین نیازهای اساسی خود به ‌اندازه کافی می‎تواند به سمت رفع نیازهای سطح بالاتر حرکت کند.

     

    ۱. نیازهای فیزیولوژیکی:

    اولین نیاز در سطح پایین هرم نیازهای فیزیولوژیکی است. نیازهای اساسی فیزیولوژیکی کاملاً مشهود است. این امر شامل مواردی است که برای بقای ما حیاتی هستند. برخی از نمونه‌‌‎های نیازهای فیزیولوژیکی عبارت‌‎اند از: آب، غذا، نفس کشیدن و ثبات و توازن. علاوه بر نیازهای اساسی تغذیه، نیازهای فیزیولوژیکی مواردی مانند سرپناه و لباس را نیز شامل می‌‌‎شود. مازلو همچنین تولیدمثل را نیز در این سطح از هرم قرار می‎‌دهد زیرا برای بقا و تکثیر گونه ضروری است.

     

    ۲. نیاز به امنیت:

    با رفتن به سطح دوم از هرم نیازهای مازلو، نیازها کمی پیچیده‎تر می‎‌شوند. در این سطح نیاز به امنیت در اولویت قرار می‌‌‎‌گیرد. مردم خواهان کنترل و نظم در زندگی خود هستند. بنابراین نیاز به امنیت تا حد زیادی به رفتارهای این سطح کمک می‌‌‌‎کند. برخی از نیازهای اساسی امنیت عبارت‌‌‎اند از: امنیت مالی، حفاظت در برابر خشونت، ثبات عاطفی، سلامتی و تندرستی، ایمنی در برابر حوادث و صدمه دیدن.

    پیدا کردن شغل، اخذ بیمه درمانی و مراقبت‌‏های بهداشتی، پس‎انداز و امنیت منطقه‎‌ای نمونه‌‎هایی از نیازهای انگیزشی برای امنیت هستند. باهم، سطح ایمنی و فیزیولوژیکی سلسله‌مراتب چیزی را تشکیل می‎‌دهد که اغلب از آن به‌عنوان نیازهای اساسی یاد می‎‌شود.

     

    ۳. نیازهای اجتماعی (عشق و تعلق ‌خاطر):

    نیازهای اجتماعی در سلسله‌مراتب مازلو شامل مواردی از قبیل عشق، پذیرش و تعلق است. در این سطح، نیاز به روابط عاطفی رفتار انسان را پیش می‌‎‌برد. برخی از مواردی که این نیازها را برطرف می‎‌‌کنند عبارت‌‌‎اند از: دوستی، دلبستگی‎‌های عاشقانه، خانواده و شرکت در موقعیت‌‏‌های اجتماعی است. به‌منظور جلوگیری از مشکلاتی مانند تنهایی، افسردگی و اضطراب مهم است که افراد پذیرش و حمایت اجتماعی را از سوی دیگران داشته باشند.

    روابط شخصی با دوستان، خانواده و حمایت عاطفی عاشقانه در این مرحله نقش مهمی را ایفا می‌‌‎کنند و همچنین شرکت در گروه‌‎‌های دیگر که ممکن است شامل گروه‎های مذهبی، تیم‌های ورزشی، باشگاه‌‌های کتاب‌‌خوانی و سایر فعالیت‌‎های گروهی باشد.

     

    ۴. نیاز به احترام و ارزش:

    در سطح چهارم در سلسه مراتب مازلو نیاز به قدردانی و احترام دیده می‌‎شود. هنگامی‌که نیازهای سه سطح پایین برآورده شود، نیاز به احترام و ارزش نقش برجسته‌‎‌تری در ایجاد انگیزه در رفتار ایجاد می‌‌‎کند. مازلو به ‌طور خاص یادآوری می‎‌کند که عزت‌نفس به دو نوع تقسیم می‌شود: عزت نفسی که بر اساس احترام و تأیید دیگران است و عزت نفسی که بر اساس ارزیابی خود شما است. اعتماد به ‌نفس و استقلال از نوع عزت ‌نفس دوم ناشی می‌‌‎شود.در این مرحله، کسب احترام و دریافت ارزش از طرف دیگران اهمیت فزاینده‎‌ای پیدا می‌‎‌کنند. مردم نیاز به انجام کارها و سپس شناخت تلاش‌‌هایشان دارند. نیازهای احترام و ارزش علاوه بر نیاز به احساس موفقیت و احترام مواردی مانند عزت‌نفس و ارزش شخصی را شامل می‌‌شوند.

    داشتن حس ارزش از سوی دیگران و احساس اینکه برای جهان مفید هستند در این مرحله بسیار مهم است. مشارکت در فعالیت‌‌‎های حرفه‌‎‌ای، موفقیت‌‌‎های تحصیلی، مشارکت ورزشی یا تیمی و سرگرمی‌‌‎های شخصی همگی می‌‎‌توانند در برآورده ساختن نیازهای احترام و ارزش نقش داشته باشند. افرادی که با دستیابی به عزت‌نفس خوب و شناخت دیگران می‌‎توانند نیازهای عزت را برآورده کنند‎، تمایل دارند از توانایی‌‎‌های خود اطمینان داشته باشند. کسانی که عزت‌‌نفس و احترام دیگران را ندارند، می‌‎‌توانند احساس حقارت کنند. باهم، عزت نفس و سطح اجتماعی آنچه را که به‌عنوان نیازهای روانشناختی سلسله‌مراتب شناخته می‌‎‌شود، تشکیل می‌‎دهند.

     

    ۵. نیازهای خودشکوفایی و رشد استعدادها:

    نیازهای خودشکوفایی و رشد استعدادها در اوج هرم نیازهای مازلو قرار دارد. مازلو با اشاره به نیازی که مردم برای دستیابی به تمام توانایی‎‌‌های خود به‌عنوان انسان دارند، توضیح داد: “آنچه یک انسان می‌‌‎خواهد باشد، می‌‌‎تواند باشد.”

    با توجه به تعریف مازلو از نیاز به خودشکوفایی و با توجه به تعریف او از تحقق بخشیدن به خود، “این امر ممکن است آزادانه به ‌عنوان استفاده کامل و بهره‌‌برداری از استعدادها، توانایی‎‌ها‎، پتانسیل و … توصیف شود. به نظر می‌‎رسد چنین افرادی به خواسته‌‎هایشان تحقق می‌‌‎‌بخشند.  و بهترین کاری را که قادر به انجام آن هستند انجام می‌‎‌دهند. آن‌‎‌ها افرادی هستند که ازنظر شخصی رشد کرده‌‌‎اند و یا در حال پیشرفت  هستند که قادر به رشد کامل است.”  افرادی ‎که به سطح خودشکوفایی و رشد استعدادها می‌‎رسند، به فکر رشد شخصی خود هستند. کمتر به عقاید دیگران توجه می‌‎کنند و علاقه‎مند به انجام توانایی‎های بالقوه خود هستند.

     

    هرم نیازهای مازلو

     

    چرا هرم نیازهای مازلو تأثیرگذار بوده است؟

    صرف‌نظر از انتقادها، هرم نیازهای مازلو بخشی از یک تغییر مهم در روانشناسی را نشان می‎‌دهد. روانشناسی انسان دوستانه مازلو به‌جای تمرکز بر روی رفتار و رشد غیرطبیعی، بر رشد افراد سالم متمرکز بود. درحالی‌که تحقیقات نسبتاً کمی در حمایت از این نظریه وجود داشت، سلسله‌مراتب نیازها چه در روانشناسی و چه خارج از آن به‌شدت معروف و شناخته شد. در مطالعه‌‎ای که در سال ۲۰۱۱ انجام شد، محققان دانشگاه ایلینوی تصمیم گرفتند که در مورد این هرم تحقیقاتی را انجام دهند. نتیجه‌‎ای که به آن دست یافتند این بود که درحالیکه برآورده شدن نیازها به‌شدت با خوشبختی ارتباط داشت، اما مردم از فرهنگ‌‎های سراسر جهان گزارش کردند که خود شکوفایی و نیازهای اجتماعی حتی در صورت برآورده نشدن بسیاری از اساسی‌‌ترین نیازها نیز برایشان مهم است. چنین نتایجی نشان می‎‌دهد که گرچه این نیازها می‌‎توانند محرک‌‎های قدرتمندی در رفتار انسان باشند، اما لزوماً از فرم سلسله ‌مراتبی که مازلو توصیف کرده است، برخوردار نیستند.

    منبع: very well mind


    در صورت نیاز می‎توانید با مراجعه به سایت پزشک خوب از بهترین روانشناسان ایران به‌صورت اینترنتی نوبت بگیرید.

    لیست روانشناسان

    دیگر مقالات پیشنهادی پزشک خوب